वहिदा रेहमान

वहिदा रेहमान या हिंदी चित्रपटसृष्टीतील सर्वात गुणी अभिनेत्रींपैकी एक आहेत. त्यांचा जन्म ३ फेब्रुवारी १९३८ रोजी तमिळनाडूतील चेंगलपट्टू येथे झाला. १९५६ मध्ये सीआयडी या चित्रपटातून त्यांचे हिंदी चित्रपटांत पदार्पण झाले आणि गाइड, प्यासा व कागज के फूल या चित्रपटांतील भूमिकांमुळे त्या अमर झाल्या. नव्वदहून अधिक चित्रपटांत काम केलेल्या या अभिनेत्रीला २०२१ सालचा दादासाहेब फाळके पुरस्कार मिळाला.

माहिती

तक्त्यातील वर्षे चित्रपटांच्या प्रदर्शनाची आहेत. दादासाहेब फाळके पुरस्काराची घोषणा २०२३ मध्ये झाली.

सुरुवातीचे जीवन

वहिदा रेहमान यांचा जन्म तमिळनाडूमध्ये झाला आणि त्यांचे संगोपन हैदराबाद व विशाखापट्टणम येथे झाले. त्यांचे वडील मुहम्मद अब्दुर रेहमान हे न्यायालयातील कर्मचारी होते. त्यांच्या बालपणीच वडिलांचे निधन झाले.

लहानपणापासून त्यांनी भरतनाट्यम नृत्याचे शिक्षण घेतले. आजारी वडिलांसाठी उपचाराचा खर्च भागवण्यासाठी त्यांनी चित्रपटांत काम करायला सुरुवात केली.

चित्रपट कारकीर्द

१९५५ मध्ये रोजुलु मरायी या तेलुगू चित्रपटातून त्यांनी पदार्पण केले. १९५६ मध्ये सीआयडी चित्रपटातून त्यांनी हिंदी चित्रपटांत प्रवेश केला आणि देव आनंद यांच्यासोबत त्यांची जोडी लोकप्रिय ठरली.

१९५७ मध्ये गुरुदत्त दिग्दर्शित प्यासा आणि १९५९ मध्ये कागज के फूल या चित्रपटांनी त्यांना कलात्मक चित्रपटांतील आघाडीची अभिनेत्री बनवले. पुढील दशकात त्यांनी विविध प्रकारच्या भूमिका केल्या.

प्रमुख चित्रपट

साहिब बीबी और गुलाम (१९६२) मध्ये त्यांनी जबा ही नर्तिकेची भूमिका केली. गाइड (१९६५) मध्ये रोझीच्या भूमिकेत त्यांनी एका परावलंबी स्त्रीचे स्वातंत्र्याचे स्वप्न साकारले आणि या भूमिकेसाठी त्यांना फिल्मफेअर सर्वोत्कृष्ट अभिनेत्रीचा पुरस्कार मिळाला.

रेश्मा और शेरा (१९७१) मध्ये त्यांनी राजस्थानातील स्त्रीची भूमिका केली आणि त्या भूमिकेसाठी त्यांना सर्वोत्कृष्ट अभिनेत्रीचा राष्ट्रीय चित्रपट पुरस्कार मिळाला. १९९१ मध्ये लम्हे चित्रपटात त्यांनी आईची भूमिका केली.

अभिनयाची शैली

वहिदा रेहमान यांची शैली संयम आणि सभ्यतेवर आधारित होती. त्यांच्या चेहऱ्यावरील भावना सौम्य असत आणि डोळ्यांतून आंतरिक संघर्ष दिसत असे. नृत्याची पार्श्वभूमी असल्यामुळे गाण्यांच्या दृश्यांमध्ये त्यांची हालचाल सुंदर दिसत असे.

त्यांनी बहुतेक वेळा स्वतःच्या व्यक्तिमत्त्वापेक्षा वेगळी पात्रे निवडली. पात्राच्या मानसिक अवस्थेकडे लक्ष देण्याची त्यांची पद्धत समीक्षकांनी नोंदवली आहे.

पुरस्कार आणि सन्मान

गाइड आणि नील कमल या चित्रपटांसाठी त्यांना फिल्मफेअर सर्वोत्कृष्ट अभिनेत्रीचा पुरस्कार मिळाला. भारत सरकारने १९७२ मध्ये पद्मश्री आणि २०११ मध्ये पद्मभूषण दिले.

२०२१ सालचा दादासाहेब फाळके पुरस्कार त्यांना २०२३ मध्ये प्रदान करण्यात आला. नव्वदहून अधिक चित्रपटांत काम केल्याबद्दल त्यांची नोंद झाली आहे.

वारसा

वहिदा रेहमान यांनी हिंदी चित्रपटातील स्त्रीपात्राला बुद्धिमत्ता आणि स्वाभिमान दिला. त्यांच्या भूमिकांतील स्त्रिया निर्णय घेण्याची ताकद बाळगतात.

अभिनयानंतर त्यांनी सामाजिक कार्याकडे लक्ष दिले. २०२६ पर्यंत त्या सार्वजनिक कार्यक्रमांमध्ये सहभागी होत असतात.

संदर्भ

1. वहिदा रेहमान — मराठी विकिपीडिया
2. Waheeda Rehman — English Wikipedia
3. Guide (film) — English Wikipedia

शेवटचे संपादन: ८ नोव्हेंबर २०२६