इंडोनेशिया

इंडोनेशिया हा आग्नेय आशियातील सर्वात मोठा बेटांचा देश आहे आणि जगातील सर्वाधिक बेटे असलेला देश मानला जातो. देशात १७,००० हून अधिक बेटे असून त्यांपैकी सुमारे सहा हजारावर बेटांवर लोक वसलेले आहेत. इंडोनेशियाची राजधानी जकार्ता आहे, मात्र नवीन राजधानी नुसांतारा येथे उभारण्याचे काम सुरू आहे. देशाची लोकसंख्या सुमारे २८ कोटी असून ती जगातील सर्वाधिक लोकसंख्येच्या देशांमध्ये मोजली जाते. देशाचे क्षेत्रफळ सुमारे १९ लाख चौरस किलोमीटर असून चलन रुपिया आहे. अधिकृत भाषा इंडोनेशियन असली तरी देशात शेकडो स्थानिक भाषा बोलल्या जातात. जगातील सर्वाधिक मुस्लीम लोकसंख्या याच देशात राहते.

माहिती

इंडोनेशिया हे प्रजासत्ताक असून राष्ट्राध्यक्ष हे राज्यप्रमुख व सरकारप्रमुख दोन्ही असतात. देशातील प्रशासन प्रांतांमध्ये विभागलेले आहे आणि काही प्रदेशांना विशेष स्वायत्तता मिळाली आहे. संसदेची रचना लोकप्रतिनिधींच्या सभागृहातून होते आणि प्रादेशिक प्रतिनिधित्वासाठी स्वतंत्र सभागृह आहे. देश 'पंचशील' या पाच तत्त्वांचा आधार घेतो आणि विविधतेत एकता हे बोधवाक्य मानतो. आग्नेय आशियाई राष्ट्रांच्या संघटनेचा संस्थापक सदस्य म्हणून देशाची प्रादेशिक भूमिका महत्त्वाची आहे. देशात सुमारे ३८ प्रांत असून काही प्रदेशांना विशेष स्वायत्तता देण्यात आली आहे.

बाब	तपशील
राजधानी	जकार्ता
अधिकृत भाषा	इंडोनेशियन
चलन	रुपिया
बेटांची संख्या	१७,००० हून अधिक
लोकसंख्या	सुमारे २८ कोटी
क्षेत्रफळ	सुमारे १९ लाख चौरस किमी
सर्वात मोठे बेट	बोर्निओ (काही भाग इंडोनेशियात)

बेटे व भूगोल

इंडोनेशियाची बेटे हिंद महासागर व प्रशांत महासागर यांमध्ये विखुरलेली आहेत. सुमात्रा, जावा, बोर्निओ, सुलावेसी आणि न्यू गिनीचा पश्चिम भाग ही प्रमुख बेटे आहेत. देश अनेक ज्वालामुखींच्या पट्ट्यात वसलेला असल्याने भूकंप व ज्वालामुखीचे उद्रेक नियमितपणे होतात. जंगले आणि समुद्री परिसंस्था यांची जैवविविधता अत्यंत समृद्ध मानली जाते. देशाचे हवामान उष्ण व दमट असून पावसाळा मुख्यतः डिसेंबर ते मार्च या काळात असतो. काही भागांत कोरडा हंगाम असतो आणि तेथे शेतीसाठी सिंचनावर अवलंबून राहावे लागते. देशाचा मोठा सागरी भाग असल्याने मत्स्यव्यवसाय हा अनेक कुटुंबांचा उपजीविकेचा आधार आहे.

जावा

जावा हे इंडोनेशियातील सर्वाधिक लोकसंख्येचे बेट आहे आणि देशाच्या लोकसंख्येचा मोठा भाग याच बेटावर राहतो. जकार्ता, सुरबाया आणि बांदुंग ही प्रमुख शहरे याच बेटावर आहेत. येथील ज्वालामुखीजन्य माती अत्यंत सुपीक असल्याने भातशेती समृद्ध आहे. बेटाची लोकघनता जगातील सर्वाधिकांपैकी मानली जाते आणि त्यामुळे जमीन व पाण्यावर ताण येतो. जकार्ता शहरात जमिनी खाली बसण्याची व पुराची समस्या गंभीर बनली असल्याने नवीन राजधानीचा निर्णय घेण्यात आला. जावामध्ये अनेक ऐतिहासिक देऊळे व राजवाडे असून ती सांस्कृतिक पर्यटनाची केंद्रे आहेत. बेटावरील रेल्वे व महामार्ग जाळ्यामुळे देशाच्या अंतर्भागातील वाहतूक सुलभ झाली आहे.

वसाहतवाद

१६ व्या शतकापासून पोर्तुगीज, स्पॅनिश आणि डच व्यापाऱ्यांनी या प्रदेशात व्यापार सुरू केला. डच ईस्ट इंडिया कंपनीने हळूहळू अनेक प्रदेशांवर अधिकार मिळवला आणि मसाल्यांच्या व्यापारावर नियंत्रण ठेवले. १९ व्या शतकात डच सरकारने थेट प्रशासन स्वीकारले आणि कॉफी, ऊस व रबरच्या लागवडीसाठी मोठी शेती उभारली. या धोरणांमुळे स्थानिक शेतकऱ्यांच्या जमिनी व हक्कांवर परिणाम झाला आणि असंतोष वाढला. २० व्या शतकाच्या सुरुवातीला राष्ट्रीय चळवळ उभी राहिली आणि स्वातंत्र्याची मागणी जोर धरू लागली. दुसऱ्या महायुद्धातील जपानी अधिकारकाळानंतर स्वातंत्र्याची प्रक्रिया वेगली. या काळात स्थानिक तरुणांना प्रशासन व सैन्याचे प्रशिक्षण मिळाले आणि ते पुढे स्वातंत्र्यलढ्यात सहभागी झाले.

स्वातंत्र्य १९४५

१७ ऑगस्ट १९४५ रोजी स्वातंत्र्याची घोषणा झाली आणि सुकर्णो देशाचे पहिले राष्ट्राध्यक्ष बनले. डचांनी स्वातंत्र्य मान्य करण्यास काही वर्षे विलंब केला आणि सशस्त्र संघर्ष झाला. १९४९ मध्ये अधिकृतरीत्या सत्ता हस्तांतरण झाले. पुढील काळात संसदीय व्यवस्था व अध्यक्षीय व्यवस्था यांमध्ये अनेक बदल झाले आणि आर्थिक अस्थिरता राहिली. १९६५ नंतर सुहार्तो यांच्या नेतृत्वाखाली सत्ता केंद्रित झाली आणि अनेक दशके एकाच राजवटीखाली देश चालला. १९९८ मध्ये जनआंदोलनानंतर सत्तांतर झाले आणि लोकशाहीकडे वळण्याची प्रक्रिया सुरू झाली. त्यानंतर प्रादेशिक स्वायत्तता वाढवली गेली आणि निवडणुकांतून सत्तांतर होण्याची परंपरा बळकट झाली.

अर्थव्यवस्था

इंडोनेशियाची अर्थव्यवस्था शेती, खनिजे, उत्पादन आणि सेवा यांचे मिश्रण आहे. पाम तेल, रबर, कॉफी आणि मसाल्यांची निर्यात महत्त्वाची आहे. निकेल, कोळसा व तवान यासारख्या खनिजांचे मोठे उत्पादन होते आणि त्यावर आधारित उद्योग वाढत आहेत. गेल्या दशकांत उत्पादन व ग्राहकोपयोगी वस्तूंचे उत्पादन वाढले असून अनेक आंतरराष्ट्रीय कंपन्यांनी येथे कारखाने उभारले. पर्यटन हे उत्पन्नाचे महत्त्वाचे साधन असून बाली बेट परदेशी पर्यटकांमध्ये विशेष लोकप्रिय आहे. उत्पन्नातील असमानता आणि पायाभूत सुविधांचा प्रादेशिक फरक हे मात्र दीर्घकालीन मुद्दे आहेत. अनेक लहान उद्योग व सूक्ष्म उद्योग रोजगारनिर्मितीत महत्त्वाची भूमिका बजावतात.

संस्कृती

इंडोनेशियाची संस्कृती अनेक प्रभावांचे मिश्रण आहे; येथे स्थानिक परंपरांसोबत भारतीय, चिनी, अरबी व युरोपीय प्रभाव दिसतो. बोरोबुदूर व प्रंबनान ही प्राचीन देऊळे युनेस्कोच्या जागतिक वारसा यादीत समाविष्ट आहेत आणि ती स्थापत्यकलेची उत्कृष्ट उदाहरणे मानली जातात. बाटिक ही वस्त्रकला आणि वायंग या छायानाट्य परंपरेला युनेस्कोच्या अमूर्त सांस्कृतिक वारशात स्थान मिळाले आहे. गामेलान संगीत व पारंपरिक नृत्ये सणांच्या काळात सादर केली जातात. विविध बेटांवरील पाककला व रीतिरिवाजांत मोठी विविधता असली तरी आदरातिथ्याची परंपरा सर्वत्र आढळते. देशातील संगीत व चित्रपट यांना प्रादेशिक चाहता वर्ग असून ते स्थानिक भाषांच्या संवर्धनास मदत करतात.

आव्हाने

इंडोनेशियासमोरील मोठे आव्हान नैसर्गिक आपत्तींचा सामना करणे हे आहे; सुनामी, भूकंप आणि ज्वालामुखीच्या उद्रेकांमुळे मोठी हानी होते. बेटांमधील अंतरामुळे दळणवळण व सेवा पोहोचवण्याचा खर्च जास्त येतो. जंगलतोड व पाणी प्रदूषण यांमुळे पर्यावरणावर ताण येत आहे. राजधानी हलवण्याच्या निर्णयाची अंमलबजावणी आणि त्यासाठी लागणारा खर्च हाही मोठा प्रश्न आहे. शिक्षणाचा दर्जा वाढवणे आणि कुशल कामगार तयार करणे हे दीर्घकालीन लक्ष्य मानले जाते. बेटांमधील वाहतूक व दळणवळण सुधारण्यासाठी नवीन बंदरे व विमानतळ उभारले जात आहेत.

संदर्भ

शेवटचे संपादन: ७ नोव्हेंबर २०२६