एम. एस. धोनी

महेंद्रसिंग धोनी हे भारतीय क्रिकेट संघाचे माजी कर्णधार आणि यष्टिरक्षक फलंदाज आहेत. त्यांच्या नेतृत्वात भारताने २००७ चा टी-२० विश्वचषक, २०११ चा विश्वचषक आणि २०१३ ची चॅम्पियन्स ट्रॉफी जिंकली. तीनही आयसीसी किताब जिंकणारे ते एकमेव कर्णधार आहेत. २०२० मध्ये त्यांनी आंतरराष्ट्रीय क्रिकेटमधून निवृत्ती घेतली.

माहिती

या तक्त्यातील तपशील त्यांच्या सर्वांगीण कारकिर्दीकडे लक्ष वेधतात. यष्टिरक्षक, फलंदाज आणि कर्णधार अशा तीनही भूमिका त्यांनी पार पाडल्या.

त्यांनी २०० एकदिवसीय सामन्यांत भारताचे नेतृत्व केले. हा एक विक्रम मानला जातो.

सुरुवातीचे जीवन

धोनी यांचा जन्म ७ जुलै १९८१ रोजी रांची येथे झाला. त्यांचे वडील जवाहरलाल नेहरू चिलखत कारखान्यात काम करत होते.

शालेय काळात त्यांनी फुटबॉल आणि बॅडमिंटनमध्येही भाग घेतला. पुढे त्यांनी यष्टिरक्षकाची भूमिका निवडली.

१९९९ मध्ये त्यांनी बिहारकडून प्रथम श्रेणी क्रिकेटमध्ये पदार्पण केले. २००४ मध्ये ते झारखंडकडून खेळू लागले.

२३ डिसेंबर २००४ रोजी बांगलादेशविरुद्ध त्यांनी एकदिवसीय पदार्पण केले. डिसेंबर २००५ मध्ये श्रीलंकेविरुद्ध कसोटी पदार्पण झाले.

कर्णधारपद

२००७ मध्ये त्यांना मर्यादित षटकांच्या संघाचे कर्णधारपद देण्यात आले. त्याच वर्षी झालेल्या टी-२० विश्वचषकात भारताने अंतिम सामन्यात पाकिस्तानला हरवले.

२०११ च्या विश्वचषक अंतिम सामन्यात त्यांनी नाबाद ९१ धावा केल्या. श्रीलंकेविरुद्धचा हा सामना भारताने जिंकला.

त्या सामन्यात त्यांनी स्वतःच्या फलंदाजीचा क्रमांक वर आणला होता. या निर्णयाची नंतर मोठ्या प्रमाणात चर्चा झाली.

२०१३ मध्ये भारताने चॅम्पियन्स ट्रॉफी जिंकली. या विजयाने त्यांच्या कर्णधारपदाचा त्रिकोण पूर्ण झाला.

२०१० आणि २०१६ मध्ये भारताने त्यांच्या नेतृत्वात आशिया चषक जिंकला.

२०१४ मध्ये त्यांनी कसोटी क्रिकेटमधून निवृत्ती घेतली. २०१७ मध्ये त्यांनी मर्यादित षटकांचे कर्णधारपद सोडले.

२००७ चा टी-२० विश्वचषक

२००७ मध्ये दक्षिण आफ्रिकेत पहिला टी-२० विश्वचषक झाला. या स्पर्धेसाठी धोनी यांची भारतीय संघाच्या कर्णधारपदी निवड झाली.

भारताने अंतिम सामन्यात पाकिस्तानचा पराभव केला. ही भारताची पहिली टी-२० विश्वचषक किताब होती.

या विजयाने तरुण संघाचा आत्मविश्वास वाढला. कर्णधार म्हणून धोनी यांची ओळख तिथूनच सुरू झाली.

२०१४ मध्ये भारत या स्पर्धेच्या अंतिम फेरीपर्यंत पोहोचला, पण श्रीलंकेकडून पराभव झाला.

पुरस्कार

२००८ मध्ये त्यांना राजीव गांधी खेलरत्न मिळाला. २००९ मध्ये पद्मश्री देण्यात आला. २०१८ मध्ये पद्मभूषण मिळाला.

२०११ मध्ये भारतीय लष्कराने त्यांना मानद लेफ्टनंट कर्नल पद दिले.

आयपीएलमध्ये चेन्नई सुपर किंग्जने त्यांच्या नेतृत्वात अनेक वेळा विजय मिळवला.

१५ ऑगस्ट २०२० रोजी त्यांनी आंतरराष्ट्रीय क्रिकेटमधून निवृत्ती जाहीर केली. त्यानंतरही ते आयपीएलमध्ये खेळत राहिले.

कर्णधारपदाचे आकडे

त्यांनी ३३२ आंतरराष्ट्रीय सामन्यांत भारताचे नेतृत्व केले. यात २०० एकदिवसीय, ६० कसोटी आणि ७२ टी-२० सामने आहेत.

एकदिवसीय सामन्यांत त्यांच्या नेतृत्वात भारताने ११० विजय मिळवले. हे प्रमाण भारतीय कर्णधारांमध्ये उल्लेखनीय मानले जाते.

तीन वेगवेगळी आयसीसी किताब जिंकणारे ते एकमेव कर्णधार आहेत. विश्वचषक, चॅम्पियन्स ट्रॉफी आणि टी-२० विश्वचषक अशी ही तीन किताब आहेत.

२०१० आणि २०१६ मध्ये भारताने त्यांच्या नेतृत्वात आशिया चषक जिंकला. २०१८ मध्येही भारताने ही स्पर्धा जिंकली, पण तेव्हा कर्णधारपद रोहित शर्माकडे होते.

फलंदाजी आणि यष्टिरक्षण

२०११ च्या विश्वचषक अंतिम सामन्यात त्यांनी नाबाद ९१ धावा केल्या. शेवटचा षटकार मारून त्यांनी सामना संपवला.

२००५ मध्ये त्यांनी एकदिवसीय सामन्यात १८३ धावा केल्या. यष्टिरक्षक फलंदाजाची ही सर्वोच्च धावसंख्या मानली जाते.

एकदिवसीय क्रिकेटमध्ये त्यांनी ४४४ बळी घेतले, म्हणजेच बाद केले. यष्टिरक्षक म्हणून केलेल्या या कामगिरीत १२३ स्टंपिंगचा समावेश आहे.

एकदिवसीय क्रिकेटमध्ये १०० हून अधिक स्टंपिंग करणारे ते पहिले यष्टिरक्षक ठरले. २०१७ मध्ये त्यांनी हा टप्पा गाठला.

२०१९ मध्ये त्यांनी एकदिवसीय क्रिकेटमध्ये १०,००० धावा पूर्ण केल्या. हा टप्पा गाठणाऱ्या ते पाचवे भारतीय खेळाडू ठरले.

नेतृत्वाची शैली

त्यांची कर्णधारपदाची शैली संयमी आणि स्वतःच्या अंदाजावर आधारित मानली जाते. क्षेत्ररक्षणाची मांडणी ते सामन्याच्या गतीनुसार बदलत असत.

दबावाखाली शांत राहण्याची त्यांची क्षमता प्रसिद्ध आहे. म्हणूनच त्यांना 'कॅप्टन कूल' असे म्हटले जाते.

तरुण खेळाडूंना त्यांनी संधी दिली. अनेक खेळाडूंच्या कारकिर्दीला त्यांच्या नेतृत्वात गती मिळाली.

निवृत्तीनंतर

१५ ऑगस्ट २०२० रोजी त्यांनी आंतरराष्ट्रीय क्रिकेटमधून निवृत्ती जाहीर केली. ती घोषणा त्यांनी सोशल मीडियावर केली.

आयपीएलमध्ये चेन्नई सुपर किंग्जकडून ते खेळत राहिले. या संघाने त्यांच्या नेतृत्वात अनेक वेळा विजेतेपद मिळवले.

२०२१ मध्ये त्यांना टी-२० विश्वचषकासाठी भारतीय संघाचे मार्गदर्शक म्हणून नियुक्त करण्यात आले.

२०११ मध्ये भारतीय लष्कराने त्यांना मानद लेफ्टनंट कर्नल पद दिले. पॅराशूट रेजिमेंटमध्ये त्यांची मानद नियुक्ती होती.

२०११ चा अंतिम सामना

श्रीलंकेने दिलेले २७५ धावांचे लक्ष्य भारताने ४८.२ षटकांत पूर्ण केले. या सामन्यात त्यांनी नाबाद ९१ धावा केल्या.

फलंदाजीचा क्रम वर आणून त्यांनी स्वतः मैदानात उतरण्याचा निर्णय घेतला. सामना संपल्यावर त्यांना सामनावीर म्हणून निवडण्यात आले.

२०१३ च्या चॅम्पियन्स ट्रॉफी अंतिम सामन्यात पावसामुळे सामना थांबला. पुढे धावसंख्येच्या नियमानुसार भारत विजयी ठरला.

कसोटी कर्णधारपद

२००८ ते २०१४ या काळात त्यांनी कसोटी संघाचे नेतृत्व केले. या काळात भारत क्रमवारीत पहिल्या स्थानावर पोहोचला.

२०१४ मध्ये मेलबर्न कसोटीनंतर त्यांनी या प्रकारातून निवृत्ती जाहीर केली. त्या सामन्यात त्यांनी नऊ बाद केले.

त्यांच्या नेतृत्वात भारताने अनेक परदेशी दौऱ्यांत चांगली कामगिरी केली. संघाच्या तयारीच्या पद्धतीत त्यांनी बदल केले.

संदर्भ

1. आयसीसी — धोनी यांची निवृत्ती
2. ईएसपीएन क्रिकइन्फो — धोनी यांची आकडेवारी
3. बीबीसी स्पोर्ट — धोनी यांची निवृत्ती
4. ब्रिटानिका — एम. एस. धोनी
5. विकिपीडिया — एम. एस. धोनी

शेवटचे संपादन: ७ नोव्हेंबर २०२६