अमिताभ बच्चन

अमिताभ बच्चन हे हिंदी चित्रपटसृष्टीतील सर्वात प्रसिद्ध आणि प्रभावशाली अभिनेत्यांपैकी एक आहेत. त्यांचा जन्म ११ ऑक्टोबर १९४२ रोजी अलाहाबाद, आताच्या प्रयागराज येथे झाला. १९७० च्या दशकात झंजीर आणि शोले या चित्रपटांतील रागीट तरुणाच्या भूमिकांमुळे ते देशभरातील सुपरस्टार बनले. पन्नास वर्षांहून अधिक काळ चाललेल्या कारकिर्दीत त्यांनी नायक, खलनायक आणि वयस्कर पित्याच्या भूमिका अशा सर्व प्रकारच्या भूमिका केल्या आहेत.

माहिती

तक्त्यातील वर्षे चित्रपटांच्या प्रदर्शनाची आहेत. पुरस्काराची वर्षे पुरस्कार जाहीर झाल्याच्या वर्षानुसार दिली आहेत.

सुरुवातीचे जीवन

अमिताभ बच्चन यांचे वडील हरिवंशराय बच्चन हे हिंदीतील प्रसिद्ध कवी होते आणि आई तेजी बच्चन गृहिणी होत्या. बच्चन कुटुंब मूळचे उत्तर प्रदेशातील प्रतापगढ जिल्ह्यातील बाबूपट्टी गावचे. अमिताभ यांचे शिक्षण नैनीताल येथील शेरवूड महाविद्यालयात आणि नंतर दिल्लीच्या किरोरी मल महाविद्यालयात झाले.

चित्रपटसृष्टीत येण्यापूर्वी त्यांनी कोलकाता येथे काही काळ नोकरी केली. १९६९ मध्ये ख्वाजा अहमद अब्बास दिग्दर्शित सात हिंदुस्तानी या चित्रपटातून त्यांचे अभिनयक्षेत्रातील पदार्पण झाले. या पहिल्याच चित्रपटासाठी त्यांना राष्ट्रीय चित्रपट पुरस्कारांमध्ये सर्वोत्कृष्ट नवोदित अभिनेत्याचा सन्मान मिळाला.

चित्रपट कारकीर्द

१९७१ मध्ये आलेल्या आनंद चित्रपटात त्यांनी डॉक्टर भास्कर बॅनर्जी यांची भूमिका केली. पण खरी ओळख १९७३ मध्ये प्रकाश मेहरा दिग्दर्शित झंजीर मधून मिळाली. त्यानंतर दीवार आणि शोले (दोन्ही १९७५) या चित्रपटांनी त्यांना अभूतपूर्व लोकप्रियता दिली. या काळात त्यांनी सलग अनेक यशस्वी चित्रपट दिले.

१९८२ मध्ये कुली चित्रपटाच्या चित्रीकरणादरम्यान झालेल्या अपघातात ते गंभीर जखमी झाले. पुढील काही वर्षांत त्यांची चित्रपट कारकीर्द मंदावली. २००० मध्ये कौन बनेगा करोडपती या दूरचित्रवाणी कार्यक्रमाच्या सूत्रसंचालनाने आणि मोहब्बतें चित्रपटाने त्यांच्या कारकिर्दीला पुन्हा वेग दिला.

प्रमुख चित्रपट

झंजीर मध्ये त्यांनी प्रामाणिक पोलीस अधिकाऱ्याची भूमिका केली आणि हिंदी चित्रपटातील रागीट तरुणाची प्रतिमा घडवली. शोले मध्ये जय या व्यक्तिरेखेतील त्यांचा अभिनय आजही लक्षात ठेवला जातो. दीवार मध्ये बंदरावरील मजुराच्या भूमिकेत त्यांनी भावनिक खोली दाखवली.

२००० नंतरच्या काळात त्यांनी वेगळ्या प्रकारच्या भूमिका स्वीकारल्या. ब्लॅक मध्ये वृद्ध शिक्षकाची भूमिका, पा मध्ये आजारी मुलाचे वडील आणि पिकू मध्ये वयस्कर वडील अशा तिन्ही भूमिकांसाठी त्यांना सर्वोत्कृष्ट अभिनेत्याचा राष्ट्रीय पुरस्कार मिळाला.

अभिनयाची शैली

बच्चन यांची शैली ओळखण्यासारखी आहे. ते आवाजातील जोर, डोळ्यांतील तीव्रता आणि संवादफेकीवर भर देतात. संवादाचा शेवटचा शब्द जोरात म्हणण्याची त्यांची पद्धत प्रेक्षकांच्या लक्षात राहिली आहे.

त्यांच्या अभिनयात तीव्रता आणि शांतता या दोन्हींचा समावेश होतो. खलनायकाच्या भूमिकेतही ते प्रेक्षकांची सहानुभूती मिळवू शकतात. वयानुसार भूमिकांची निवड बदलत गेल्याने त्यांची कारकीर्द दीर्घकाळ टिकली.

पुरस्कार आणि सन्मान

अग्नीपथ (१९९०), ब्लॅक (२००५), पा (२००९) आणि पिकू (२०१५) या चित्रपटांसाठी त्यांना सर्वोत्कृष्ट अभिनेत्याचा राष्ट्रीय चित्रपट पुरस्कार मिळाला आहे. भारत सरकारने त्यांना १९८४ मध्ये पद्मश्री, २००१ मध्ये पद्मभूषण आणि २०१५ मध्ये पद्मविभूषण देऊन गौरवले.

चित्रपटसृष्टीतील योगदानासाठी २०१८ सालचा दादासाहेब फाळके पुरस्कार त्यांना जाहीर झाला. फ्रान्सने २००७ मध्ये त्यांना लीजियन ऑफ ऑनर हा सन्मान दिला.

वारसा

अमिताभ बच्चन यांनी हिंदी चित्रपटातील नायकाची कल्पनाच बदलली. १९७० च्या दशकातील त्यांच्या भूमिकांनी सामान्य माणसाचा संताप पडद्यावर आणला. त्यांच्या नंतरच्या अनेक अभिनेत्यांनी या शैलीचा प्रभाव स्वीकारला आहे.

दूरचित्रवाणीवरील सूत्रसंचालन आणि जाहिरातींतील सहभाग यामुळे त्यांनी चित्रपटसृष्टीबाहेरही स्वतःची ओळख निर्माण केली. वयाच्या ऐंशीव्या वर्षातही ते अभिनयात सक्रिय आहेत.

संदर्भ

1. अमिताभ बच्चन — मराठी विकिपीडिया
2. Amitabh Bachchan — English Wikipedia
3. Sholay — English Wikipedia

शेवटचे संपादन: ८ नोव्हेंबर २०२६