एर्नाकुलम जिल्हा

एर्नाकुलम जिल्हा हा केरळ राज्याच्या मध्य भागातील जिल्हा आहे. कोची हे केरळचे व्यापारी व औद्योगिक केंद्र याच जिल्ह्यात आहे. जिल्ह्याचे मुख्यालय काक्कनाड येथे आहे. १९९० मध्ये संपूर्ण साक्षरता मिळवणारा एर्नाकुलम देशातील पहिला जिल्हा ठरला.

माहिती

या तक्त्यातील लोकसंख्या व साक्षरतेचे आकडे २०११ च्या जनगणनेतील आहेत.

नावाची व्युत्पत्ती

एर्नाकुलम हे नाव 'एरुणा' आणि 'कुळम' या शब्दांवरून आले असावे, असे सांगितले जाते. 'कुळम' म्हणजे तळे. या भागातील तळ्यांशी नावाचा संबंध जोडला जातो. मात्र याबाबत एकमत नाही.

इतिहास

प्राचीन काळापासून कोची हे मसाल्यांच्या व्यापाराचे महत्त्वाचे बंदर होते. १५०३ मध्ये पोर्तुगीजांनी येथे किल्ला बांधला. पुढे डच आणि नंतर ब्रिटिशांची सत्ता आली. कोची राज्याने बऱ्याच काळ स्वतंत्र अस्तित्व टिकवले.

स्वातंत्र्यानंतर त्रावणकोर-कोची संयुक्त राज्य तयार झाले. १ एप्रिल १९५८ रोजी एर्नाकुलम जिल्ह्याची स्थापना झाली. १९५६ मध्ये केरळ राज्याची निर्मिती झाली.

भूगोल

जिल्ह्याची पश्चिम सीमा अरबी समुद्राला लागून आहे. पेरियार ही केरळमधील सर्वात लांब नदी जिल्ह्यातून वाहते. उत्तरेस त्रिशूर, पूर्वेस इडुक्की व कोइंबतूर, दक्षिणेस अलप्पुळा व कोट्टायम जिल्हे आहेत.

जिल्ह्याची विभागणी किनारी मैदान, मध्यम उंचीचा भाग आणि डोंगराळ भाग अशी होते. जिल्ह्यात भरपूर पाऊस पडतो. किनाऱ्याजवळील खाडी व बेटे यांमुळे कोचीचे बंदर नैसर्गिकदृष्ट्या सुरक्षित बनले आहे.

अर्थव्यवस्था आणि शेती

कोची बंदर आणि विलिंग्डन बेटावरील कंटेनर टर्मिनल हे जिल्ह्याचे अर्थकारणाचे प्रमुख केंद्र आहेत. कोची रिफायनरी, जहाज बांधणी कारखाना आणि अनेक रसायन उद्योग येथे आहेत. काक्कनाड येथे माहिती तंत्रज्ञान उद्यान आहे.

जिल्ह्यात भात, रबर, नारळ, मसाले आणि अननस ही प्रमुख पिके आहेत. मत्स्यव्यवसाय हा किनारी भागातील महत्त्वाचा व्यवसाय आहे. पर्यटनामुळे हॉटेल व सेवा उद्योगालाही मोठा आधार मिळतो. जिल्ह्यातील ग्रामीण भागातही शेती व मत्स्यव्यवसाय हे महत्त्वाचे उत्पन्नसाधन आहेत.

प्रमुख शहरे

कोची हे जिल्ह्याचे सर्वात मोठे शहर आहे. काक्कनाड, आलुवा, मुवाट्टुपुळा, पेरुंबावूर, त्रिपुनिथुरा, कोथमंगलम आणि अंगमाली ही इतर महत्त्वाची शहरे आहेत. जिल्ह्यातील बहुतेक लोकसंख्या शहरी भागात राहते.

प्रशासन आणि वाहतूक

जिल्ह्याचा कारभार जिल्हाधिकारी पाहतो. जिल्ह्याची विभागणी फोर्ट कोची व मुवाट्टुपुळा या दोन महसूल विभागांत व सात तालुक्यांत झाली आहे. कोची महानगरपालिका शहराच्या नागरी सेवा पुरवते.

नेदुंबश्शेरी येथे कोची आंतरराष्ट्रीय विमानतळ आहे. २०१७ मध्ये कोची मेट्रो सुरू झाली. जिल्ह्यात रेल्वेचे जाळे दाट असून कोची हे महत्त्वाचे रेल्वे केंद्र आहे.

पर्यटन आणि संस्कृती

फोर्ट कोची येथील चिनी जाळी, सेंट फ्रान्सिस चर्च, ज्यू सिनेगॉग आणि डच पॅलेस ही प्रमुख स्थळे आहेत. मरीन ड्राइव्ह आणि बोलगाट्टी पॅलेसही पर्यटकांना आकर्षित करतात.

कालडी हे शंकराचार्यांचे जन्मस्थान असून तेथे त्यांचे स्मारक आहे. तट्टेक्काड पक्षी अभयारण्य आणि कोदनाड येथील हत्ती प्रशिक्षण केंद्र ही निसर्गप्रेमींची आवडती स्थळे आहेत. ओणम आणि कथकली या जिल्ह्यातील सांस्कृतिक परंपरा प्रसिद्ध आहेत.

जिल्ह्यात मल्याळम ही प्रमुख भाषा आहे. शहरात विविध धर्मांचे लोक एकत्र राहतात. कोची येथे आंतरराष्ट्रीय कंटेनर टर्मिनल असल्याने देशांतर्गत व परदेशी व्यापाराला मोठा आधार मिळतो.

संदर्भ

1. एर्नाकुलम जिल्हा
2. Ernakulam district
3. एर्नाकुलम जिल्हा अधिकृत संकेतस्थळ
4. भारताची जनगणना २०११

शेवटचे संपादन: ८ नोव्हेंबर २०२६