आमिर खान

आमिर खान हे हिंदी चित्रपटसृष्टीतील अभिनेते, दिग्दर्शक आणि निर्माते आहेत. त्यांचा जन्म १४ मार्च १९६५ रोजी मुंबईत झाला. लहान वयात बालकलाकार म्हणून त्यांनी चित्रपटांत काम केले आणि १९८८ मध्ये नायक म्हणून पदार्पण केले. नेमकी निवड आणि काळजीपूर्वक काम केल्यामुळे त्यांना कलाकारांमध्ये एक वेगळे स्थान मिळाले आहे.

माहिती

तक्त्यातील वर्षे चित्रपटांच्या प्रदर्शनाची आहेत. राष्ट्रीय पुरस्काराची यादी प्रमुख पुरस्कारांचीच आहे.

सुरुवातीचे जीवन

आमिर खान यांचे वडील ताहिर हुसेन हे चित्रपट निर्माते होते. त्यांचे काका नासिर हुसेन हे प्रसिद्ध दिग्दर्शक होते. १९७३ मध्ये यादों की बारात या चित्रपटात बालकलाकार म्हणून त्यांनी पडद्यावर पहिली भूमिका केली.

शालेय शिक्षणानंतर त्यांनी नरसी मोनजी महाविद्यालयात प्रवेश घेतला. शालेय जीवनात ते टेनिस खेळाडू होते. अभिनयाची निवड करण्यापूर्वी त्यांनी काही काळ दिग्दर्शकाचे सहाय्यक म्हणून काम केले.

चित्रपट कारकीर्द

१९८८ मध्ये कयामत से कयामत तक या प्रणयपटातून नायक म्हणून त्यांची कारकीर्द सुरू झाली. या चित्रपटातील भूमिकेसाठी त्यांना राष्ट्रीय चित्रपट पुरस्कारांमध्ये विशेष उल्लेख मिळाला. त्यानंतर दिल (१९९०) आणि राजा हिंदुस्तानी (१९९६) या चित्रपटांनी त्यांना व्यावसायिक यश दिले.

१९९९ मध्ये त्यांनी स्वतःची निर्मिती संस्था सुरू केली. पुढील काळात त्यांनी वर्षाला एक किंवा दोनच चित्रपट स्वीकारले आणि प्रत्येक भूमिकेची तयारी दीर्घकाळ केली.

प्रमुख चित्रपट

लगान (२००१) मध्ये त्यांनी ब्रिटिशांविरुद्ध क्रिकेट सामना खेळणाऱ्या गावकऱ्याची भूमिका केली. हा चित्रपट ऑस्करसाठी भारताचा अधिकृत प्रवेश ठरला आणि त्याला सर्वोत्कृष्ट लोकप्रिय चित्रपटाचा राष्ट्रीय पुरस्कार मिळाला.

तारे जमीन पर (२००७) हा त्यांचा पहिला दिग्दर्शित चित्रपट होता. थ्री इडियट्स (२००९) मध्ये त्यांनी अभियांत्रिकी विद्यार्थ्याची भूमिका केली आणि दंगल (२०१६) मध्ये कुस्तीगीर वडिलांची भूमिका केली. दंगल सुरुवातीला भारतीय चित्रपटांतील सर्वाधिक कमाई करणारा चित्रपट ठरला.

अभिनयाची शैली

आमिर खान यांची शैली तयारीवर आणि सूक्ष्म तपशिलांवर आधारित आहे. भूमिकेसाठी वजन बदलणे, देहबोली घडवणे आणि बोली बदलणे यासाठी ते ओळखले जातात. यामुळे त्यांना कलाकारांमध्ये नेमक्या अभिनयाचे उदाहरण मानले जाते.

त्यांचा अभिनय संयमित असतो आणि पात्राच्या अंतर्मनाकडे लक्ष वेधतो. व्यावसायिक चित्रपट आणि समाजविषयक चित्रपट या दोन्हीत त्यांनी संतुलन राखले.

पुरस्कार आणि सन्मान

लगान या चित्रपटासाठी त्यांना निर्माता म्हणून सर्वोत्कृष्ट लोकप्रिय चित्रपटाचा राष्ट्रीय पुरस्कार मिळाला. तारे जमीन पर साठी कौटुंबिक कल्याणविषयक सर्वोत्कृष्ट चित्रपटाचा राष्ट्रीय पुरस्कार मिळाला. फिल्मफेअर पुरस्कार त्यांना अनेक वेळा मिळाले आहेत.

भारत सरकारने २००३ मध्ये त्यांना पद्मश्री आणि २०१० मध्ये पद्मभूषण देऊन गौरवले. दूरचित्रवाणीवरील सत्यमेव जयते या कार्यक्रमातून त्यांनी समाजातील समस्यांवर चर्चा केली.

वारसा

आमिर खान यांनी चित्रपट निवडीचा एक नवा निकष प्रस्थापित केला. कमी चित्रपट करूनही मोठे यश मिळवता येते, हे त्यांच्या कारकिर्दीने दाखवले. लगान आणि दंगल यांनी भारतीय चित्रपटांना चीनसारख्या परदेशी बाजारात मोठा प्रेक्षकवर्ग मिळवून दिला.

समाजविषयक चित्रपटांसाठी त्यांनी निर्माता म्हणून दिलेला आधार महत्त्वाचा मानला जातो. पाणीटंचाईवर काम करणाऱ्या सामाजिक संस्थेशीही ते जोडलेले आहेत.

संदर्भ

1. आमिर खान — मराठी विकिपीडिया
2. Aamir Khan — English Wikipedia
3. Lagaan — English Wikipedia

शेवटचे संपादन: ८ नोव्हेंबर २०२६