तेस्सी थॉमस

तेस्सी थॉमस या भारताच्या क्षेपणास्त्र कार्यक्रमातील अग्रगण्य संशोधक आहेत. त्या संरक्षण संशोधन आणि विकास संस्थेच्या (DRDO) शास्त्रज्ञ असून अग्नी-४ या क्षेपणास्त्राच्या प्रकल्प संचालक होत्या. अग्नी-५ या दीर्घपल्ल्याच्या क्षेपणास्त्राच्या मोहिमेचेही नेतृत्व त्यांनी केले. भारतात क्षेपणास्त्र प्रकल्पाचे नेतृत्व करणाऱ्या त्या पहिल्या महिला आहेत आणि म्हणूनच त्यांना भारताची क्षेपणास्त्र-महिला असे म्हटले जाते.

माहिती

वरील वर्षे त्यांच्या शिक्षणाची आणि कारकिर्दीतील महत्त्वाच्या टप्प्यांची आहेत. २०२६ पर्यंत त्या जिवंत आहेत आणि संरक्षण संशोधन क्षेत्रात मार्गदर्शन करत आहेत.

बालपण आणि शिक्षण

तेस्सी थॉमस यांचा जन्म एप्रिल १९६३ मध्ये केरळच्या आलाप्पुळा जिल्ह्यात झाला. त्यांचे वडील शेतकरी होते आणि कुटुंबात शिक्षणाला महत्त्व होते. लहानपणी जवळच असलेल्या ठिकाणावरून रॉकेटच्या उड्डाणाची होणारी तयारी पाहून त्यांच्या मनात विज्ञानाची आवड निर्माण झाली.

१९८५ मध्ये त्यांनी त्रिशूरच्या सरकारी अभियांत्रिकी महाविद्यालयातून विद्युत अभियांत्रिकीची पदवी घेतली. १९८६ मध्ये पुण्याच्या लष्करी शस्त्रास्त्र तंत्रसंस्थेतून त्यांनी मार्गदर्शित क्षेपणास्त्रे या विषयात पदव्युत्तर पदवी मिळवली. पुढे २००७ मध्ये त्यांनी इंदिरा गांधी राष्ट्रीय मुक्त विद्यापीठातून व्यवस्थापनाची पदवी घेतली आणि २०१४ मध्ये हैदराबादच्या जवाहरलाल नेहरू तंत्रविद्या विद्यापीठातून पीएच.डी. पदवी मिळवली.

संशोधन क्षेत्र

त्यांचे काम क्षेपणास्त्रांच्या मार्गदर्शन, नियंत्रण, जडत्वीय दिशादर्शन आणि मोहिमेच्या आराखड्याभोवती आहे. दीर्घ पल्ल्याच्या क्षेपणास्त्रांसाठी त्यांनी मार्गदर्शन योजना तयार केली, जी अग्नी मालिकेतील सर्व क्षेपणास्त्रांमध्ये वापरली जाते.

घन इंधनावर चालणाऱ्या क्षेपणास्त्रांसाठी उर्जा व्यवस्थापनाची योजना भारतात प्रथमच त्यांनी तयार केली. या कामासाठी त्यांना २००१ मध्ये अग्नी स्वावलंबन पुरस्कार मिळाला.

प्रमुख कामगिरी

१९८८ मध्ये त्यांनी डीआरडीओत शास्त्रज्ञ म्हणून काम सुरू केले. अग्नी कार्यक्रमाच्या सुरुवातीच्या उड्डाणांपासून त्या या प्रकल्पाशी जोडल्या गेल्या. २००९ मध्ये त्या अग्नी-४ च्या प्रकल्प संचालक झाल्या आणि २०११ मध्ये या क्षेपणास्त्राची पहिली यशस्वी चाचणी झाली.

त्यानंतर त्या अग्नी-५ च्या मोहिमेच्या प्रमुख झाल्या. १९ एप्रिल २०१२ रोजी अग्नी-५ ची पहिली यशस्वी चाचणी झाली. पुढे त्या डीआरडीओच्या प्रगत प्रणाली प्रयोगशाळेच्या संचालक आणि २०१८ ते २०२३ या काळात विमानन प्रणाली विभागाच्या महासंचालक होत्या.

पुरस्कार आणि सन्मान

२००८ मध्ये त्यांना डीआरडीओ शास्त्रज्ञ वर्ष पुरस्कार मिळाला. २०१२ मध्ये त्यांना लाल बहादूर शास्त्री राष्ट्रीय पुरस्कार देण्यात आला. त्यांना पद्मश्रीनेही सन्मानित करण्यात आले आहे. अभियांत्रिकी क्षेत्रातील योगदानाबद्दल त्यांना अनेक संस्थांनी मानद सन्मान दिले आहेत.

भारतीय विज्ञानातील योगदान

तेस्सी थॉमस यांच्या कामामुळे भारत क्षेपणास्त्र तंत्रज्ञानात स्वावलंबी झाला. त्यांनी मार्गदर्शन आणि नियंत्रण तंत्रज्ञानातील अनेक अडचणी सोडवल्या आणि तरुण अभियंत्यांची पिढी घडवली. विज्ञान आणि तंत्रज्ञान क्षेत्रातील महिलांसाठी त्या एक आदर्श मानल्या जातात.

संदर्भ

1. Tessy Thomas — English Wikipedia
2. DRDO — अधिकृत संकेतस्थळ
3. भारत सरकार — अधिकृत संकेतस्थळ

शेवटचे संपादन: ८ नोव्हेंबर २०२६