सुनीता विल्यम्स

सुनीता विल्यम्स या भारतीय वंशाच्या अमेरिकी अंतराळवीर आहेत. त्या अमेरिकी नौदलाच्या कॅप्टन असून नासा (NASA) या अंतराळ संस्थेच्या अंतराळवीर होत्या. आंतरराष्ट्रीय अंतराळ स्थानकाच्या त्या दोन वेळा कमांडर झाल्या आणि एका महिलेचा सर्वात मोठा अंतराळ प्रवास त्यांनी केला.

माहिती

तक्त्यातील वर्षे त्यांच्या कारकिर्दीतील महत्त्वाच्या टप्प्यांची आहेत. २०२६ पर्यंत त्या जिवंत आहेत आणि डिसेंबर २०२५ मध्ये नासामधून निवृत्त झाल्या.

बालपण आणि शिक्षण

सुनीता विल्यम्स यांचा जन्म १९ सप्टेंबर १९६५ रोजी अमेरिकेतील ओहायो राज्यातील युक्लिड येथे झाला. त्यांचे वडील डॉ. दीपक पंड्या हे गुजरातमधून अमेरिकेला गेलेले मेंदूविज्ञानाचे तज्ज्ञ होते आणि आई उर्सुलीन पंड्या या स्लोव्हेनियन वंशाच्या होत्या. त्या मॅसेच्युसेट्समधील नीडहॅम येथे लहानाच्या मोठ्या झाल्या.

१९८७ मध्ये त्यांनी अमेरिकी नौदल अकादमीतून पदवी घेतली आणि नौदलात अधिकारी म्हणून रुजू झाल्या. १९८९ मध्ये त्या नौदलाच्या विमानचालक झाल्या आणि हेलिकॉप्टर उडवू लागल्या. १९९५ मध्ये त्यांनी फ्लोरिडा इन्स्टिट्यूट ऑफ टेक्नॉलॉजीतून पदव्युत्तर पदवी घेतली.

अंतराळ कारकिर्द

१९९८ मध्ये नासाने त्यांची अंतराळवीर म्हणून निवड केली. डिसेंबर २००६ मध्ये त्या प्रथमच आंतरराष्ट्रीय अंतराळ स्थानकावर गेल्या. त्या मोहिमेत त्यांनी जवळपास १९५ दिवस अंतराळात घालवले आणि तेव्हा तो एका महिलेचा सर्वात मोठा अंतराळ प्रवास ठरला.

२०१२ मध्ये त्या दुसऱ्यांदा अंतराळ स्थानकावर गेल्या आणि एक्स्पेडिशन ३३ च्या कमांडर झाल्या. अंतराळ स्थानकाचे नेतृत्व करणाऱ्या त्या दुसऱ्या महिला होत्या. २०२४ मध्ये त्या बोईंग स्टारलायनर यानाच्या पहिल्या मानवी उड्डाणात सहभागी झाल्या. यानातील तांत्रिक अडचणींमुळे त्यांचा मुक्काम नऊ महिन्यांहून अधिक वाढला आणि मार्च २०२५ मध्ये त्या पृथ्वीवर परतल्या.

प्रमुख कामगिरी

सुनीता विल्यम्स यांनी एकूण नऊ वेळा अंतराळातील फेऱ्या (स्पेसवॉक) केल्या आहेत. त्यांनी अंतराळात ६२ तास ६ मिनिटे यानाबाहेर घालवली असून हा एका महिलेचा सर्वाधिक काळ आहे. २०२६ पर्यंत त्यांचा एकूण अंतराळ प्रवास सुमारे ६०८ दिवसांचा आहे.

अंतराळात असतानाच त्यांनी बोस्टन मॅरेथॉन आणि ट्रायथलॉनसारख्या स्पर्धा पूर्ण केल्या. सूक्ष्मगुरुत्वाखाली मानवी शरीरावर होणारे परिणाम आणि दीर्घकालीन अंतराळ प्रवासाच्या तयारीवर त्यांनी संशोधन केले.

पुरस्कार आणि सन्मान

२००८ मध्ये भारत सरकारने त्यांना पद्मभूषण देऊन सन्मानित केले. नासाचे स्पेस फ्लाइट मेडल, अमेरिकी नौदलाचे डिफेन्स सुप्रीरियर सर्व्हिस मेडल आणि लीजन ऑफ मेरिट हे सन्मानही त्यांना मिळाले आहेत.

भारतीय विज्ञानातील योगदान

सुनीता विल्यम्स यांचे यश भारतातील विद्यार्थ्यांना, विशेषतः मुलींना, विज्ञान आणि तंत्रज्ञानाच्या क्षेत्रात प्रेरणा देते. भारतीय वंशाच्या अंतराळवीरांनी जागतिक पातळीवर मिळवलेल्या यशामुळे भारतातील अंतराळ महत्त्वाकांक्षा आणि गगनयान कार्यक्रमाला बळ मिळाले आहे.

संदर्भ

1. Sunita Williams — English Wikipedia
2. NASA — Sunita L. Williams
3. ISRO — अधिकृत संकेतस्थळ

शेवटचे संपादन: ८ नोव्हेंबर २०२६