राज कपूर

राज कपूर हे हिंदी चित्रपटसृष्टीतील अभिनेते, दिग्दर्शक आणि निर्माते होते. त्यांचा जन्म १४ डिसेंबर १९२४ रोजी पेशावर येथे झाला. ते कपूर कुटुंबातील पहिल्या पिढीतील प्रमुख कलाकार होते आणि आर. के. फिल्म्स या निर्मिती संस्थेचे संस्थापक होते. चार्ली चॅप्लिनच्या भटक्या पात्रावर आधारित त्यांची पडद्यावरील प्रतिमा प्रसिद्ध झाली आणि त्यांना भारतीय चित्रपटसृष्टीचा शोमॅन म्हटले जाते.

माहिती

तक्त्यातील वर्षे चित्रपटांच्या प्रदर्शनाची आहेत. दादासाहेब फाळके पुरस्काराची घोषणा त्यांच्या निधनापूर्वीच झाली होती.

सुरुवातीचे जीवन

राज कपूर हे अभिनेते पृथ्वीराज कपूर यांचे सर्वात मोठे पुत्र होते. कुटुंब मूळचे पंजाबमधील समुंद्री येथील होते आणि पेशावरला त्यांचे पूर्वजांचे घर होते. १९३० च्या दशकात कुटुंब मुंबईत स्थायिक झाले.

बालपणी त्यांनी वडिलांच्या नाट्यसंस्थेत लहान भूमिका केल्या. १९३५ मध्ये इन्कलाब चित्रपटात बालकलाकार म्हणून त्यांनी पडद्यावर पहिली भूमिका केली. पुढे काही काळ त्यांनी सहाय्यक दिग्दर्शक म्हणून काम केले.

चित्रपट कारकीर्द

१९४८ मध्ये त्यांनी आर. के. फिल्म्सची स्थापना केली आणि त्याच वर्षी आग या चित्रपटातून दिग्दर्शनाला सुरुवात केली. १९४९ मध्ये बरसात चित्रपट यशस्वी झाला आणि त्यांनी नायक म्हणून स्वतःची जागा निर्माण केली.

१९५१ मध्ये आवारा आणि १९५५ मध्ये श्री ४२० या चित्रपटांनी त्यांना केवळ भारतातच नव्हे तर परदेशातही प्रसिद्धी मिळवून दिली. या चित्रपटांची सोव्हिएत संघासारख्या देशांत मोठी चलती झाली.

प्रमुख चित्रपट

आवारा मध्ये त्यांनी न्यायाधीशाचा मुलगा असलेल्या गुन्हेगाराची भूमिका केली. श्री ४२० मध्ये शहरात आलेल्या प्रामाणिक तरुणाची भूमिका करून त्यांनी सामाजिक विषय मांडला.

१९६४ मध्ये संगम आणि १९७० मध्ये मेरा नाम जोकर प्रदर्शित झाले. १९७३ मध्ये बॉबी या चित्रपटाने तरुण प्रेमकथेचा नवा नमुना निर्माण केला आणि त्यांचा मुलगा ऋषी कपूर याचे पदार्पण झाले.

अभिनयाची शैली

राज कपूर यांची शैली चार्ली चॅप्लिनच्या भटक्या पात्राच्या प्रभावात घडली. त्यांच्या पात्रात भोळेपणा, विनोद आणि दुःख अशी त्रयी एकत्र दिसते. गाण्यांच्या दृश्यांमध्ये त्यांची अभिव्यक्ती विशेष लक्षवेधी ठरली.

दिग्दर्शक म्हणून त्यांनी मोठे संच, भव्य दृश्ये आणि संगीतावर भर दिला. सामाजिक विषय विनोदातून मांडण्याची त्यांची पद्धत वेगळी होती.

पुरस्कार आणि सन्मान

भारत सरकारने १९७१ मध्ये त्यांना पद्मभूषण दिले. १९८७ सालचा दादासाहेब फाळके पुरस्कार त्यांना जाहीर झाला, मात्र त्यापूर्वीच त्यांचे निधन झाले. त्यांना तीन राष्ट्रीय चित्रपट पुरस्कार आणि अनेक फिल्मफेअर पुरस्कार मिळाले.

वारसा

राज कपूर यांचे कुटुंब आणि संस्था यांनी हिंदी चित्रपटसृष्टीवर दीर्घकाळ प्रभाव टाकला. त्यांचे पुत्र रणधीर, ऋषी आणि राजीव कपूर यांनीही चित्रपटांत काम केले.

त्यांच्या चित्रपटांतील गाणी आजही गायली जातात. भारतीय चित्रपटसृष्टीतील त्यांच्या योगदानाच्या स्मरणार्थ महाराष्ट्र सरकार वि. शांताराम यांच्या नावाने पुरस्कार देते.

संदर्भ

1. राज कपूर — मराठी विकिपीडिया
2. Raj Kapoor — English Wikipedia
3. Awaara — English Wikipedia

शेवटचे संपादन: ८ नोव्हेंबर २०२६