नरगिस

नरगिस या हिंदी चित्रपटसृष्टीतील सर्वात गुणी अभिनेत्रींपैकी एक होत्या. त्यांचा जन्म १ जून १९२९ रोजी कलकत्ता येथे झाला. १९५७ मध्ये आलेल्या मदर इंडिया या चित्रपटातील आईच्या भूमिकेमुळे त्या भारतीय चित्रपटांच्या इतिहासात अमर झाल्या. पद्मश्री मिळवणाऱ्या त्या पहिल्या चित्रपट अभिनेत्री होत्या.

माहिती

तक्त्यातील वर्षे चित्रपटांच्या प्रदर्शनाची आहेत. राष्ट्रीय पुरस्कार १९६८ मध्ये जाहीर झाला.

सुरुवातीचे जीवन

नरगिस यांचे मूळ नाव फातिमा रशीद होते. त्यांचे वडील उर्दू गायक आणि नाट्यकलाकार होते आणि आई जद्दनबाई ही प्रसिद्ध गायिका होती. कुटुंबाची आर्थिक परिस्थिती बेताची असल्यामुळे अगदी लहान वयात त्यांना चित्रपटांत काम करावे लागले.

१९३५ मध्ये तलाश-ए-हक या चित्रपटात बेबी नरगिस या नावाने त्यांनी पहिली भूमिका केली. पुढील दशकात त्यांनी अनेक चित्रपटांत बालभूमिका आणि तरुण भूमिका केल्या.

चित्रपट कारकीर्द

१९४९ मध्ये आलेल्या अंदाज चित्रपटाने त्यांना आघाडीच्या अभिनेत्रीचे स्थान मिळवून दिले. त्याच वर्षी बरसात आणि १९५१ मध्ये आवारा या चित्रपटांनी त्यांची लोकप्रियता वाढवली.

१९५० च्या दशकात त्यांनी विविध प्रकारच्या भूमिका केल्या. १९५७ मध्ये मेहबूब खान दिग्दर्शित मदर इंडिया प्रदर्शित झाला आणि त्यानंतर त्यांनी अभिनयातून विश्रांती घेतली.

प्रमुख चित्रपट

मदर इंडिया मध्ये त्यांनी दोन मुलांचे संगोपन करणाऱ्या एकट्या आईची भूमिका केली. हा चित्रपट परदेशातही गेला आणि त्याची ऑस्करसाठी नामांकन झाली. या भूमिकेसाठी त्यांना फिल्मफेअर सर्वोत्कृष्ट अभिनेत्रीचा पुरस्कार मिळाला.

आवारा मध्ये त्यांनी राज कपूर यांच्यासोबत रीता ही भूमिका केली. १९६७ मध्ये रात और दिन या चित्रपटात त्यांनी व्यक्तिमत्त्वाचे दुहेरी आयुष्य जगणाऱ्या स्त्रीची भूमिका केली आणि ती त्यांची शेवटची प्रमुख भूमिका ठरली.

अभिनयाची शैली

नरगिस यांचा अभिनय सहज आणि भावपूर्ण होता. आईच्या भूमिकांमध्ये त्यांची दृढता आणि माया यांची सांगड प्रेक्षकांना भावली. तरुणपणीच्या प्रणयपटांत त्यांची उत्साही अदा दिसत असे.

१९६७ मध्ये आलेल्या रात और दिन चित्रपटात त्यांनी व्यक्तिमत्त्वाच्या दोन वेगळ्या अवस्था साकारून अभिनयाची व्याप्ती दाखवली.

पुरस्कार आणि सन्मान

भारत सरकारने १९५८ मध्ये त्यांना पद्मश्री दिले आणि त्या हा सन्मान मिळवणाऱ्या पहिल्या चित्रपट अभिनेत्री ठरल्या. रात और दिन साठी त्यांना राष्ट्रीय चित्रपट पुरस्कारांतील सर्वोत्कृष्ट अभिनेत्रीचा सन्मान मिळाला.

वारसा

नरगिस यांनी १९५८ मध्ये अभिनेते सुनील दत्त यांच्याशी विवाह केला. विवाहानंतर त्यांनी सामाजिक कार्याकडे लक्ष दिले आणि कर्करोगाविषयी जनजागृतीसाठी काम केले.

३ मे १९८१ रोजी मुंबईत त्यांचे निधन झाले. त्यांच्या स्मरणार्थ कर्करोग निदान व उपचारासाठी संस्था स्थापन करण्यात आली.

संदर्भ

1. नरगिस — मराठी विकिपीडिया
2. Nargis — English Wikipedia
3. Mother India — English Wikipedia

शेवटचे संपादन: ८ नोव्हेंबर २०२६