नाना पाटेकर

नाना पाटेकर हे मराठी आणि हिंदी चित्रपटसृष्टीतील एक प्रभावी अभिनेते आहेत. त्यांचा जन्म १ जानेवारी १९५१ रोजी रायगड जिल्ह्यातील मुरुड-जंजिरा येथे झाला. नाट्यसृष्टीतील अनुभवातून ते चित्रपटांत आले आणि तीव्र संवादफेकी तसेच सहज अभिनयामुळे प्रसिद्ध झाले. त्यांना तीन वेळा राष्ट्रीय चित्रपट पुरस्कार मिळाला आहे.

माहिती

तक्त्यातील वर्षे चित्रपटांच्या प्रदर्शनाची आहेत. पुरस्काराची वर्षे घोषणेच्या वर्षानुसार दिली आहेत.

सुरुवातीचे जीवन

नाना पाटेकर यांचे मूळ नाव विश्वनाथ पाटेकर असून त्यांचे बालपण कोकणात गेले. त्यांचे वडील चित्रकार होते आणि कुटुंब अनेक वर्षे मुंबईत राहिले. शालेय शिक्षणानंतर त्यांनी मुंबईतील कला महाविद्यालयात चित्रकलेचे शिक्षण घेतले.

नाट्यसृष्टीतून त्यांनी कलाकार म्हणून काम सुरू केले. नाटकांतील भूमिकांमुळे त्यांची संवादफेक आणि आवाजाची ताकद घडली.

चित्रपट कारकीर्द

१९७८ मध्ये गमन या हिंदी चित्रपटातून त्यांचे पडद्यावरील पदार्पण झाले. १९८० च्या दशकात मराठी चित्रपटांत आणि नाटकांत त्यांनी काम केले.

१९८९ मध्ये परिंदा या चित्रपटातील गुन्हेगाराच्या भूमिकेने त्यांना व्यापक ओळख मिळवून दिली. १९९१ मध्ये प्रहार हा चित्रपट त्यांनी स्वतः लिहून दिग्दर्शित केला. १९९४ मध्ये क्रांतिवीर या चित्रपटाने त्यांना नायक म्हणून मोठे यश दिले.

प्रमुख चित्रपट

परिंदा मध्ये त्यांनी मुंबईच्या गुन्हेगारी जगतातील व्यक्तीची भूमिका केली. अग्निसाक्षी (१९९६) मध्ये त्यांनी पत्नीवर अत्याचार करणाऱ्या पतीची भीतीदायक भूमिका साकारली.

क्रांतिवीर मध्ये भ्रष्टाचाराविरुद्ध उभा राहणाऱ्या सामान्य माणसाची भूमिका त्यांनी केली. अपहरण (२००५) मध्ये त्यांनी अपहरणकर्त्याची भूमिका केली आणि नटसम्राट (२०१६) मध्ये रंगभूमीवरील वयस्कर कलाकाराची भूमिका साकारली.

अभिनयाची शैली

नाना पाटेकर यांची शैली तीव्रतेसाठी ओळखली जाते. त्यांची जोरदार संवादफेक आणि काहीशी अस्थिर देहबोली पात्राच्या अंतर्मनाची तीव्रता दाखवते. या शैलीमुळे ते हिंदी चित्रपटांतील सर्वात प्रभावी अभिनेत्यांपैकी एक मानले जातात.

तीव्र भूमिकांच्या जोडीला त्यांनी सौम्य व विनोदी भूमिकाही केल्या आहेत. मराठी रंगभूमीवरील अनुभवामुळे त्यांची उपस्थिती नाट्यमय राहते.

पुरस्कार आणि सन्मान

परिंदा आणि अग्निसाक्षी या चित्रपटांसाठी त्यांना सहाय्यक अभिनेत्याचा राष्ट्रीय चित्रपट पुरस्कार मिळाला. क्रांतिवीर साठी त्यांना सर्वोत्कृष्ट अभिनेत्याचा राष्ट्रीय पुरस्कार मिळाला. फिल्मफेअर पुरस्कारही त्यांना अनेक वेळा मिळाले आहेत.

भारत सरकारने २०१३ मध्ये त्यांना पद्मश्री देऊन गौरवले.

वारसा

नाना पाटेकर यांनी खलनायकाच्या भूमिकेला नवी खोली दिली. त्यांच्या भूमिकांतील पात्रे भीती निर्माण करतात तसेच त्यांच्याबद्दल सहानुभूतीही निर्माण करतात.

मराठी रंगभूमी आणि चित्रपट यांना जोडणारा दुवा म्हणून त्यांचे योगदान महत्त्वाचे मानले जाते. २०२६ पर्यंत ते अभिनयक्षेत्रात सक्रिय आहेत.

संदर्भ

1. नाना पाटेकर — मराठी विकिपीडिया
2. Nana Patekar — English Wikipedia
3. Krantiveer — English Wikipedia

शेवटचे संपादन: ८ नोव्हेंबर २०२६