ललिता पवार

ललिता पवार या भारतीय चित्रपटसृष्टीतील सर्वाधिक चित्रपटांत काम केलेल्या अभिनेत्रींपैकी एक होत्या. त्यांचे मूळ नाव अंबा लक्ष्मणराव सगुण असून त्यांचा जन्म १८ एप्रिल १९१६ रोजी नाशिक जिल्ह्यातील येवला येथे झाला. नायिका म्हणून कारकीर्द सुरू केल्यानंतर एका अपघातानंतर त्यांनी चरित्रभूमिकांकडे वळण घेतले आणि कठोर सासू आणि आईच्या भूमिकांसाठी प्रसिद्ध झाल्या.

माहिती

तपशील	माहिती
पूर्ण नाव	अंबा लक्ष्मणराव सगुण (विवाहानंतर ललिता पवार)
जन्म	१८ एप्रिल १९१६, येवला, नाशिक जिल्हा, महाराष्ट्र
निधन	२४ फेब्रुवारी १९९८, पुणे
कार्यक्षेत्र	हिंदी, मराठी आणि गुजराती चित्रपट, रंगभूमी, दूरचित्रवाणी
सक्रिय वर्षे	१९३० चे दशक ते १९९० चे दशक
प्रमुख चित्रपट	नेताजी पालकर (१९३८), श्री ४२० (१९५५), अनारी (१९५९), सुजाता (१९५९), प्रोफेसर (१९६२), सौ दिन सास के (१९८०)
पुरस्कार	अनारी साठी फिल्मफेअर सर्वोत्कृष्ट सहाय्यक अभिनेत्री (१९६०), संगीत नाटक अकादमी पुरस्कार (१९६१)
राष्ट्रीयत्व	भारतीय

तक्त्यातील वर्षे चित्रपटांच्या प्रदर्शनाची आहेत. पुरस्काराची वर्षे सोहळ्याच्या वर्षानुसार दिली आहेत.

सुरुवातीचे जीवन

ललिता पवार यांचा जन्म नाशिक जिल्ह्यातील येवला येथे झाला, असे स्रोतांमध्ये नमूद आहे. काही स्रोत त्यांचे जन्मस्थान इंदूर असल्याचे सांगतात. लहान वयातच त्यांचा चित्रपटांशी संपर्क आला.

१९३० च्या दशकात त्यांनी मराठी आणि हिंदी चित्रपटांत नायिका म्हणून काम सुरू केले. त्याकाळी किशोरवयीन अभिनेत्रींना नायिकेच्या भूमिका मिळणे सोपे नव्हते, तरी त्यांनी आपली जागा निर्माण केली.

चित्रपट कारकीर्द

चित्रीकरणादरम्यान झालेल्या एका दृश्यात त्यांच्या चेहऱ्यावर जोरदार आघात झाला आणि डाव्या डोळ्याची दृष्टी व चेहऱ्याची हालचाल बाधित झाली. यामुळे नायिकेच्या भूमिका मिळणे कठीण झाले आणि त्यांनी चरित्रभूमिकांकडे वळण घेतले.

श्री ४२० (१९५५) मधील छोट्या भूमिकेने त्यांना चरित्र अभिनेत्री म्हणून ओळख मिळवून दिली. त्यानंतर त्यांनी सुमारे सातशे चित्रपटांत काम केल्याचे सांगितले जाते.

प्रमुख चित्रपट

अनारी (१९५९) मध्ये त्यांनी राज कपूर यांच्यासोबत सौम्य स्वभावाच्या मिसेस डिसा यांची भूमिका केली आणि ती त्यांच्या कारकिर्दीतील सर्वोत्तम भूमिका मानली जाते.

सुजाता (१९५९) आणि प्रोफेसर (१९६२) या चित्रपटांतील वडीलधाऱ्या स्त्रीच्या भूमिकाही लक्षात राहिल्या. दूरचित्रवाणीवरील रामायण मालिकेत त्यांनी मंथरेची भूमिका केली आणि ती घराघरांत पोहोचली.

अभिनयाची शैली

ललिता पवार यांची शैली तीव्र आणि स्पष्ट होती. कठोर सासूची भूमिका करताना त्यांचा आवाज आणि नजरेतील कडकपणा प्रेक्षकांच्या लक्षात राहिला. त्याच वेळी प्रेमळ आईची भूमिकाही त्या तितक्याच खात्रीने करत.

विनोदी आणि गंभीर अशा दोन्ही प्रकारच्या भूमिकांमध्ये त्यांनी संयम राखला. त्यांच्या भूमिका बहुधा कथानकाला वळण देणाऱ्या असत.

पुरस्कार आणि सन्मान

अनारी या चित्रपटासाठी त्यांना फिल्मफेअर सर्वोत्कृष्ट सहाय्यक अभिनेत्रीचा पुरस्कार मिळाला. १९६१ मध्ये त्यांना संगीत नाटक अकादमी पुरस्काराने गौरवण्यात आले.

वारसा

ललिता पवार यांनी चरित्रभूमिकांना चित्रपटातील महत्त्वाचे स्थान असल्याचे दाखवले. सत्तर वर्षांहून अधिक काळ चाललेली त्यांची कारकीर्द दीर्घ काळाची नोंद मानली जाते.

२४ फेब्रुवारी १९९८ रोजी पुणे येथे त्यांचे निधन झाले. त्यांच्या भूमिका आजही चरित्र अभिनयाचे उदाहरण म्हणून पाहिल्या जातात.

संदर्भ

शेवटचे संपादन: ८ नोव्हेंबर २०२६