ख्रिस्त रिडीमर पुतळा

ख्रिस्त रिडीमर पुतळा हा ब्राझीलमधील रिओ दे जानेरो शहरातील कोर्व्हकोव्हादो डोंगराच्या शिखरावर उभा असलेला येशू ख्रिस्ताचा भव्य पुतळा आहे. तो १९३१ मध्ये उभारला गेला आणि तेव्हापासून तो शहराचे प्रतीक बनला आहे. पुतळ्याची उंची सुमारे ३० मीटर असून त्याखाली सुमारे आठ मीटर उंचीचा चौथरा आहे. त्याच्या दोन्ही हातांच्या टोकांमधील अंतर सुमारे २८ मीटर आहे. पुतळा प्रबळ काँक्रीटच्या रचनेवर उभारला असून त्यावर साबणाच्या दगडाच्या लहान तुकड्यांचे आवरण बसवले आहे. डोंगरावरील या स्थानामुळे पुतळा शहराच्या बहुतांश भागातून दिसतो. २००७ मध्ये जगातील नवीन सात आश्चर्यांमध्ये त्याची निवड झाली.

माहिती

पुतळा रिओ दे जानेरो शहराच्या टिजुका राष्ट्रीय उद्यानातील कोर्व्हकोव्हादो डोंगराच्या शिखरावर आहे. हे शिखर समुद्रसपाटीपासून सुमारे ७०० मीटर उंच आहे. पुतळा पूर्वेकडे तोंड करून उभा आहे, असे नोंदी सांगतात. त्याच्या चौथऱ्यात एक लहान देवालय आहे. पुतळ्याचे बांधकाम सुमारे नऊ वर्षे चालले, असे नोंदीत म्हटले आहे. त्याचे मुख्य अभियंते हेइतोर दा सिल्व्हा कोस्ता होते, तर रचनेची गणिते फ्रेंच अभियंते आल्बेर काको यांनी केली. पुतळ्याचे डोके व हात फ्रेंच शिल्पकार पॉल लांदोव्स्की यांनी तयार केले. चेहऱ्याचे शिल्पकाम रोमानियन शिल्पकार घेओर्घे लेओनिदा यांनी केले, असे नोंदी सांगतात. पुतळ्याची रचना कलादृष्ट्या आर्ट डेको शैलीशी जोडली जाते. शिल्पकाराने पुतळ्याचे डोके व हात प्रत्यक्ष आकारात तयार केले, तर शरीराचा नमुना लहान आकारात तयार करून तो जागेवर मोठ्या प्रमाणात वाढवला गेला.

कल्पनेपासून उभारणीपर्यंत

कोर्व्हकोव्हादोवर मोठा ख्रिश्चन पुतळा उभारण्याची कल्पना एकोणिसाव्या शतकाच्या मध्यातच व्यक्त झाली होती, मात्र तिला प्रत्यक्ष आधार मिळाला तो विसाव्या शतकाच्या सुरुवातीला. १९२१-२२ च्या सुमारास कॅथोलिक संघटनांनी यासाठी मोहीम सुरू केली आणि निधी उभारला. सुरुवातीच्या आराखड्यात ख्रिस्त एका हातात गोल व दुसऱ्या हातात क्रॉस धरून उभा असल्याचे चित्र होते, मात्र तो आराखडा बदलण्यात आला. नंतर हात पसरवलेल्या स्वरूपाची कल्पना स्वीकारली गेली आणि तीच अंतिम रूपात उभारली गेली. १९२२ ते १९३१ या काळात बांधकाम झाले. पुतळ्याचे उद्घाटन १२ ऑक्टोबर १९३१ रोजी झाले. उद्घाटनाच्या वेळी रोममधून रेडिओद्वारे दिवे उजळवण्याची योजना होती, मात्र हवामान खराब असल्याने ते स्थानिक पातळीवरच करण्यात आले.

तपशील	माहिती
स्थान	कोर्व्हकोव्हादो, रिओ दे जानेरो, ब्राझील
बांधकाम कालावधी	१९२२ ते १९३१
उद्घाटन	१२ ऑक्टोबर १९३१
पुतळ्याची उंची	सुमारे ३० मीटर
चौथऱ्याची उंची	सुमारे ८ मीटर
हातांचे अंतर	सुमारे २८ मीटर
साहित्य	प्रबळ काँक्रीट व साबणाचा दगड

अभियांत्रिकी आणि सामग्री

पुतळ्याची रचना प्रबळ काँक्रीटच्या आतील चौकटीवर आधारित आहे. तिच्यावर काँक्रीटचे आवरण असून त्यावर साबणाच्या दगडाच्या त्रिकोणी तुकड्यांचे मोजेक बसवले आहे. हे तुकडे सुमारे चार सेंटीमीटर आकाराचे असून ते एकमेकांना तंतोतंत जोडले गेले आहेत. साबणाचा दगड हवामानाचा प्रतिकार करणारा असल्याने तो निवडला गेला, असे नोंदी सांगतात. पुतळ्याचे वजन सुमारे ६३५ टन असल्याचा एक अंदाज आहे; मात्र अन्य स्रोतांत यापेक्षा वेगळे आकडेही आढळतात. डोंगरावर साहित्य पोहोचवणे आणि तेथे मोठी रचना उभारणे हे तत्कालीन काळात मोठे आव्हान होते. पुतळ्याच्या आतील रचनेची गणिते वाऱ्याचा दाब लक्षात घेऊन केली गेली.

उभारणीची आव्हाने

डोंगराच्या शिखरावर मोठी रचना उभारणे हे तत्कालीन तंत्रज्ञानासाठी आव्हान होते. पुतळ्याच्या साहित्याची वाहतूक करण्यासाठी रस्ता व रेल्वेचा वापर करण्यात आला आणि मोठे तुकडे टप्प्याटप्प्याने वर नेले गेले. आतील काँक्रीटची चौकट आधी उभारून त्यावर बाह्य आवरण बसवले गेले. दगडाच्या तुकड्यांची जोडणी कारागिरांनी हाताने केली, असे नोंदी सांगतात. पुतळ्याची रचना अशी केली गेली की ती वाऱ्याचा दाब सहन करू शकेल आणि उंचीमुळे निर्माण होणाऱ्या कंपनांना तोंड देईल. या कामासाठी ब्राझील व फ्रान्समधील तज्ज्ञांचे सहकार्य घेण्यात आले.

देखभाल आणि दुरुस्ती

सतत वाऱ्याचा व पावसाचा सामना करावा लागत असल्याने पुतळ्याची नियमित देखभाल आवश्यक असते. ओलावा, वीज आणि हवेतील प्रदूषण यांमुळे दगडाच्या तुकड्यांची जोडणी कमकुवत होते. विसाव्या शतकाच्या उत्तरार्धात अनेक वेळा दुरुस्तीचे काम झाले. २०१० मध्ये पुतळ्याच्या बाह्य आवरणाच्या पुनर्संचयितीचा मोठा प्रकल्प राबवला गेला, असे नोंदी सांगतात. या कामात तुकड्यांची जोडणी सुधारण्यात आली आणि आतील रचनेची तपासणी करण्यात आली. मुख्य नव्हाळीच्या दिवसांत पुतळा रात्री प्रकाशमय केला जातो. विजेचे हल्ले हे या उंचीवरील रचनेसाठी सततचे आव्हान मानले जाते.

धार्मिक आणि सांस्कृतिक अर्थ

हा पुतळा ब्राझीलमधील कॅथोलिक समुदायासाठी धार्मिक प्रतीक आहे आणि शहरवासीयांसाठी सांस्कृतिक ओळखीचे चिन्ह आहे. चौथऱ्यातील लहान देवालयात लग्नसमारंभही होतात. पुतळ्याच्या रचनेतील खुल्या हातांची मुद्रा स्वीकार व आशीर्वादाचे प्रतीक मानली जाते. तो अनेक चित्रपट, संगीत व चित्रकलेत दिसतो आणि ब्राझीलच्या प्रतिमेचा भाग बनला आहे. २००१ मध्ये त्याला राष्ट्रीय ऐतिहासिक वारसा म्हणून घोषित करण्यात आले. २००७ मध्ये जगातील नवीन सात आश्चर्यांमध्ये त्याची निवड झाल्यानंतर त्याची जागतिक ओळख अधिक वाढली.

शहर आणि दृश्य

पुतळा ज्या डोंगरावर आहे तेथून रिओ दे जानेरोचे विस्तृत दृश्य दिसते. पूर्वेस ग्वानाबारा खाडी, शहराचे भाग आणि दूरवरचे डोंगर या दृश्यात येतात. डोंगराच्या आजुबाजूचे क्षेत्र घनदाट वनस्पतींनी व्यापलेले असून ते राष्ट्रीय उद्यानाचा भाग आहे. या उद्यानाच्या संरक्षणामुळे शहराच्या मध्यभागी असूनही हा परिसर हिरवा राहिला आहे. डोंगरावर जाण्यासाठी रेल्वे व वाहनांची सोय असून पायी मार्गही उपलब्ध आहे. या दृश्यामुळेच पुतळा केवळ धार्मिक स्मारक न राहता शहराचे दृश्यचिन्ह बनला आहे.

पर्यटन

ख्रिस्त रिडीमर पुतळा हा ब्राझीलमधील सर्वाधिक भेट दिल्या जाणाऱ्या स्थळांपैकी एक आहे. दरवर्षी लाखो पर्यटक रेल्वे किंवा रस्त्याने डोंगरावर जाऊन त्याला भेट देतात. येथे येणाऱ्या पर्यटकांची संख्या हवामान व ऋतूनुसार बदलत असते. सकाळच्या वेळी दृश्य स्वच्छ दिसते, त्यामुळे अनेक पर्यटक सकाळीच भेट देतात. डोंगरावरील वाहतूक व रेल्वेसेवा पर्यावरणीय मर्यादा लक्षात घेऊन चालवली जाते. वरच्या भागातून शहर, समुद्रकिनारा व ग्वानाबारा खाडी यांचे विस्तृत दृश्य दिसते. गर्दीचे नियंत्रण आणि रचनेवरील भार कमी ठेवण्यासाठी प्रवेशाचे नियोजन केले जाते. डोंगराचा परिसर राष्ट्रीय उद्यानाचा भाग असल्याने आसपासच्या वनस्पतींचेही संवर्धन केले जाते. पर्यटनातून मिळणारे उत्पन्न देखभाल कार्यासाठी उपयुक्त ठरते.

संदर्भ

शेवटचे संपादन: ८ नोव्हेंबर २०२६