निळू फुले

निळू फुले हे मराठी रंगभूमी आणि चित्रपटसृष्टीतील एक प्रभावी अभिनेते होते. त्यांचे मूळ नाव निळकंठ कृष्णाजी फुले असून त्यांना निळूभाऊ या नावाने ओळखले जात असे. त्यांचा जन्म पुणे येथे झाला आणि १९६० च्या दशकात लोकनाट्यांतून त्यांनी कलाकार म्हणून नाव मिळवले. चित्रपटांत त्यांनी बहुतेक वेळा खलनायकाच्या भूमिका केल्या आणि मराठी चित्रपटातील खलनायकाची नवी प्रतिमा घडवली.

माहिती

तक्त्यातील वर्षे चित्रपटांच्या प्रदर्शनाची आहेत. त्यांच्या जन्मतारखेबाबत स्रोतांमध्ये थोडा फरक आहे.

सुरुवातीचे जीवन

निळू फुले यांचे वडील पुण्यात लोखंड आणि भाजीपाला विकून कुटुंबाचा उदरनिर्वाह करत होते. आर्थिक परिस्थिती बेताची असल्यामुळे त्यांना लहान वयातच काम करावे लागले. तरीही वाचनाची आवड त्यांनी कायम ठेवली.

रवींद्रनाथ टागोर यांच्या साहित्याचा त्यांच्यावर प्रभाव होता. पुढे ते राष्ट्र सेवा दलाशी जोडले गेले आणि समाजवादी विचारांच्या संपर्कात आले.

चित्रपट कारकीर्द

लोकनाट्यांतील भूमिकांमुळे त्यांना चित्रपटांत संधी मिळाली. १९६८ मध्ये एक गाव बारा भानगडी या अनंत माने दिग्दर्शित चित्रपटातून त्यांचे पदार्पण झाले आणि त्यातील विनोदी खलनायकाची भूमिका गाजली.

१९७५ मध्ये जब्बार पटेल दिग्दर्शित सामना या चित्रपटातील हिंदुराव धोंडेपाटील या भूमिकेने त्यांना मराठी चित्रपटसृष्टीत वेगळे स्थान मिळवून दिले. पुढे सिंहासन (१९८०) आणि एक होता विदूषक (१९९२) या चित्रपटांतील भूमिकाही लक्षणीय ठरल्या.

प्रमुख चित्रपट

सामना मध्ये त्यांनी ग्रामीण सत्तेचा चेहरा असलेल्या पात्राची भूमिका केली. जैत रे जैत (१९७७) मध्ये त्यांनी गावातील व्यक्तीची भूमिका केली आणि हा चित्रपट मराठी चित्रपटसृष्टीतील महत्त्वाचा चित्रपट मानला जातो.

सिंहासन मध्ये त्यांनी राजकीय महत्त्वाकांक्षेचे चित्रण केले. हिंदी चित्रपटांतही त्यांनी सारांश, मशाल आणि कुली यांसारख्या चित्रपटांत भूमिका केल्या.

अभिनयाची शैली

निळू फुले यांची शैली जरबयुक्त आवाज, भेदक नजर आणि ठाम देहबोली यांवर आधारित होती. यामुळे त्यांच्या खलनायकी भूमिका प्रेक्षकांच्या मनात भीती निर्माण करत. प्रत्यक्ष जीवनातही लोक त्यांच्याबद्दल धास्ती बाळगत असे, असे उल्लेख आढळतात.

विनोदी भूमिकांमध्येही ते तितकेच सहज दिसले. नाट्यसृष्टीतील अनुभवामुळे त्यांची उपस्थिती पडद्यावर ठाम राहत असे.

पुरस्कार आणि सन्मान

१९९१ मध्ये त्यांना संगीत नाटक अकादमी पुरस्कार मिळाला. महाराष्ट्र राज्य चित्रपट पुरस्कार त्यांना चार वेळा मिळाला आणि जीवनगौरव पुरस्कारही त्यांना देण्यात आला.

त्यांनी सुमारे १४० मराठी आणि काही हिंदी चित्रपटांत काम केले. सखाराम बाइंडर, सूर्यास्त आणि जंगली कबुतर ही त्यांची प्रमुख नाटके होती.

वारसा

निळू फुले यांनी मराठी चित्रपटातील खलनायकाची प्रतिमाच बदलली. त्यांच्या भूमिकांतील पात्रे ग्रामीण समाजातील सत्तासंबंधांचे प्रतीक बनली.

१३ जुलै २००९ रोजी पुणे येथे अन्ननलिकेच्या कर्करोगाने त्यांचे निधन झाले. त्यांची शेवटची भूमिका २००९ मध्ये प्रदर्शित झालेल्या चित्रपटात होती.

संदर्भ

1. निळू फुले — मराठी विकिपीडिया
2. Nilu Phule — English Wikipedia
3. Jait Re Jait — English Wikipedia

शेवटचे संपादन: ८ नोव्हेंबर २०२६