अनिल कुंबळे

अनिल कुंबळे हे भारतीय क्रिकेटमधील सर्वात यशस्वी लेगस्पिन गोलंदाज आहेत. त्यांनी १३२ कसोटी सामन्यांत ६१९ बळी घेतले आणि बराच काळ भारताच्या सर्वाधिक कसोटी बळींचा विक्रम त्यांच्या नावावर होता. एका कसोटी डावात दहा बळी घेण्याची कामगिरी करणारे ते दुसरे गोलंदाज ठरले. निवृत्तीनंतर त्यांनी प्रशिक्षक म्हणूनही भारतीय संघाची जबाबदारी सांभाळली.

माहिती

तपशील	माहिती
पूर्ण नाव	अनिल राधाकृष्ण कुंबळे
जन्म	१७ ऑक्टोबर १९७०, बंगळुरू, कर्नाटक
खेळातील भूमिका	उजव्या हाताचा लेगस्पिन गोलंदाज, फलंदाज
संघ	भारत, कर्नाटक, रॉयल चॅलेंजर्स बंगळुरू, मुंबई इंडियन्स
कसोटी पदार्पण	ऑगस्ट १९९०, इंग्लंडविरुद्ध, मँचेस्टर
एकदिवसीय पदार्पण	एप्रिल १९९०, श्रीलंकेविरुद्ध, शारजाह
प्रमुख कामगिरी	१३२ कसोटीत ६१९ बळी; एका डावात १० बळी (१९९९, दिल्ली)
पुरस्कार	अर्जुन पुरस्कार (१९९५), पद्मश्री (२००५)

तक्त्यातील तपशील २०२६ पर्यंतच्या सार्वजनिक माहितीनुसार आहेत.

सुरुवातीचे जीवन

अनिल कुंबळे यांचा जन्म १७ ऑक्टोबर १९७० रोजी बंगळुरू येथे झाला. त्यांचे वडील राधाकृष्ण कुंबळे हे उद्योगात काम करत असत. घरातच शिक्षणाला आणि खेळाला समान महत्त्व होते.

कुंबळे यांनी लहान वयातच फिरकी गोलंदाजीकडे वळले. अभियांत्रिकीचे शिक्षण घेत असताना त्यांनी कर्नाटकसाठी देशांतर्गत क्रिकेट खेळण्यास सुरुवात केली. त्यांची शिस्त आणि मेहनत पाहून त्यांना लवकरच राष्ट्रीय संघात स्थान मिळाले.

कारकीर्द

कुंबळे यांनी १९९० मध्ये एकदिवसीय आणि कसोटी अशा दोन्ही प्रकारांत पदार्पण केले. सुरुवातीच्या काळात त्यांनी भारतीय संघात आपले स्थान शोधण्यासाठी संघर्ष केला. मात्र नऊ आणि दहाव्या क्रमांकाच्या फलंदाजांना गुंडाळण्याच्या त्यांच्या क्षमतेमुळे ते संघातील महत्त्वाचा दुवा ठरले.

१९९० च्या दशकात त्यांनी अनेक मालिकांमध्ये भारताला विजय मिळवून दिले. १९९९ मध्ये दिल्ली येथे पाकिस्तानविरुद्ध त्यांनी एका डावात १० बळी घेतले. जिम लेकर यांच्यानंतर ही कामगिरी करणारे ते जगातील दुसरे गोलंदाज ठरले.

कसोटी कारकीर्द

कसोटी क्रिकेटमध्ये कुंबळे हे भारताच्या गोलंदाजीचा कणा होते. त्यांनी जवळपास दोन दशके भारतीय संघाची जबाबदारी पेलली. २००२ मध्ये अँटिगा येथे जबड्याला पट्टी बांधून त्यांनी गोलंदाजी केली आणि एक डावात चार बळी घेतले. ती कामगिरी त्यांच्या धैर्याचे प्रतीक मानली जाते.

२००४ मध्ये त्यांनी भारताकडून सहाशे कसोटी बळींचा टप्पा गाढणारे पहिले गोलंदाज होण्याचा मान मिळवला. त्यांनी १३२ कसोटी सामन्यांत ६१९ बळी घेतले.

एकदिवसीय कारकीर्द

एकदिवसीय क्रिकेटमध्येही कुंबळे यांनी महत्त्वाची भूमिका बजावली. मधल्या षटकांत किफायतशीर गोलंदाजी करून ते विरोधी संघाचा वेग रोखत असत. १९९६ च्या विश्वचषक स्पर्धेत त्यांनी चांगली कामगिरी केली.

त्यांनी २७१ एकदिवसीय सामन्यांत ३३७ बळी घेतले. अनेक सामन्यांत त्यांनी शेवटच्या षटकांत गोलंदाजी करून भारताला विजय मिळवून दिले.

खेळण्याची शैली

कुंबळे हे लेगस्पिन गोलंदाज होते, मात्र त्यांचा वेग पारंपरिक लेगस्पिनपेक्षा जास्त होता. चेंडूला सरळ रेषेत आणि बाहेरच्या दिशेने वळवण्याचे त्यांचे कौशल्य विशेष होते. यॉर्कर व चेंडू जमिनीवर उसळण्याची त्यांची पद्धत त्यांना प्रभावी बनवत होती.

त्यांची तयारी आणि सामन्यातील शिस्त ही त्यांच्या यशाची गुरुकिल्ली होती. ते नेहमी विरोधी फलंदाजाचा अभ्यास करून गोलंदाजीचे नियोजन करत असत.

कर्णधारपद आणि प्रशिक्षकपद

२००७ मध्ये कुंबळे यांच्याकडे भारतीय कसोटी संघाचे कर्णधारपद आले. ऑस्ट्रेलियाच्या वादग्रस्त दौऱ्यात त्यांनी संघाचे नेतृत्व केले. २००८ मध्ये दिल्ली येथील कसोटी नंतर त्यांनी आंतरराष्ट्रीय क्रिकेटमधून निवृत्ती घेतली.

२०१६ ते २०१७ या काळात ते भारतीय संघाचे मुख्य प्रशिक्षक होते. आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट परिषदेच्या क्रिकेट समितीचे अध्यक्षपदही त्यांनी भूषवले.

पुरस्कार आणि वारसा

भारत सरकारने त्यांना १९९५ मध्ये अर्जुन पुरस्काराने आणि २००५ मध्ये पद्मश्रीने सन्मानित केले.

कुंबळे यांनी भारतीय फिरकी गोलंदाजीला जागतिक दर्जाची ओळख मिळवून दिली. त्यांच्यानंतर आलेल्या फिरकी गोलंदाजांसाठी ते आदर्श ठरले. कसोटी क्रिकेटमधील त्यांची बळींची संख्या भारतीय क्रिकेटच्या इतिहासातील मोठी कामगिरी मानली जाते.

संदर्भ

शेवटचे संपादन: ८ नोव्हेंबर २०२६