अब्राहम लिंकन

अब्राहम लिंकन हे अमेरिकेचे सोळावे राष्ट्रपती होते आणि त्यांनी गृहयुद्धाच्या काळात देशाचे नेतृत्व केले. त्यांचा जन्म १८०९ मध्ये केंटकी राज्यातील एका लाकडी घरात झाला. त्यांनी औपचारिक शिक्षण फार थोडे घेतले आणि बहुतेक शिक्षण स्वतः वाचून पूर्ण केले. १८६१ मध्ये राष्ट्रपतीपद स्वीकारल्यानंतर लगेचच देशाची फाळणी झाली आणि गृहयुद्ध सुरू झाले. १८६३ मध्ये त्यांनी गुलामांच्या मुक्ततेची घोषणा केली. त्यांच्या भाषणांतील साधी आणि स्पष्ट भाषा आजही अभ्यासली जाते. १८६५ मध्ये गृहयुद्ध संपल्यानंतर काही दिवसांतच त्यांची हत्या झाली.

माहिती

लिंकन यांचे कुटुंब अत्यंत गरीब होते आणि त्यांना लहान वयातच शेतात काम करावे लागले. त्यांची आई त्यांच्या बालपणीच निधन पावली आणि सावत्र आईने त्यांचे संगोपन केले. पुस्तके मिळवणे कठीण असतानाही ते जे मिळेल ते वाचून त्यांनी ज्ञान मिळवले.

तरुणपणी त्यांनी दुकानात काम, टपाल कार्यालयातील नोकरी आणि जमीन मोजणी अशी विविध कामे केली. १८३२ मध्ये त्यांनी लष्करी सेवेत स्वयंसेवक म्हणून काही काळ काम केले. या अनुभवांमुळे त्यांना सामान्य लोकांच्या अडचणी जवळून समजल्या.

बालपण आणि स्वयंशिक्षण

लिंकन यांचे बालपण अमेरिकेच्या सीमावर्ती भागात गेले, जिथे रस्ते आणि शाळा दुर्मिळ होत्या. त्यांनी एकूण काही महिन्यांचेच औपचारिक शालेय शिक्षण घेतले असे मानले जाते. त्यांनी बायबल, इंग्रजी साहित्य आणि कायद्याची पुस्तके वाचून आपले ज्ञान वाढवले.

१८३० मध्ये कुटुंब इलिनॉय राज्यात गेले आणि तिथे त्यांनी नवीन जीवन सुरू केले. १८३१ मध्ये त्यांनी एका व्यापारी मोहिमेत नदीकिनाऱ्यावरील प्रवास केला आणि त्या अनुभवातून त्यांना देशाच्या विस्ताराची जाणीव झाली.

वकिली आणि राजकारण

१८३४ मध्ये लिंकन यांनी राज्य विधिमंडळात निवडून येऊन राजकीय कारकीर्द सुरू केली. त्याच काळात त्यांनी कायद्याचा अभ्यास करून वकिली सुरू केली. ते वकील म्हणून यशस्वी झाले आणि त्यांची ख्याती साध्या लोकांशी संवाद साधण्याच्या क्षमतेमुळे वाढली.

१८४६ मध्ये ते अमेरिकेच्या प्रतिनिधीगृहात निवडून गेले, परंतु तिथले त्यांचे कार्यकाळ फारसे प्रभावी ठरले नाही. १८५८ मध्ये सिनेट निवडणुकीसाठी झालेल्या सात सार्वजनिक चर्चांमध्ये त्यांनी गुलामगिरीच्या विस्ताराविरुद्ध स्पष्ट भूमिका मांडली. या चर्चांमुळे त्यांना राष्ट्रीय ओळख मिळाली.

१८६० ची निवडणूक आणि गृहयुद्ध

१८६० मध्ये रिपब्लिकन पक्षाने त्यांना राष्ट्रपतीपदाचे उमेदवार म्हणून निवडले आणि ते निवडणुकीत विजयी झाले. त्यांच्या निवडणुकीनंतर दक्षिणेकडील काही राज्यांनी देशापासून वेगळे होण्याचा निर्णय जाहीर केला. १८६१ मध्ये युद्ध सुरू झाले.

युद्धकाळात लिंकन यांनी देशाची एकात्मता टिकवण्यासाठी मोठे प्रयत्न केले. त्यांनी अनेक सेनापतींना बदलले आणि युद्धाच्या धोरणाबाबत स्वतः निर्णय घेतले. काही काळ त्यांनी नागरी स्वातंत्र्यावर मर्यादा घातल्या, ज्यावर टीका झाली.

गुलामगिरीचे उच्चाटन आणि भाषणे

१८६३ मध्ये लिंकन यांनी गुलामांच्या मुक्ततेची घोषणा केली, ज्यानुसार बंडखोर राज्यांतील गुलामांना मुक्त घोषित करण्यात आले. या निर्णयामुळे युद्धाचे स्वरूप बदलले आणि अनेक मुक्त गुलाम सैन्यात सहभागी झाले. पुढे १८६५ मध्ये घटनेतील दुरुस्तीद्वारे गुलामगिरी संपूर्णपणे बेकायदेशीर ठरली.

लिंकन यांची भूमिका हळूहळू विकसित झाली होती, असे इतिहासकार नोंदवतात. सुरुवातीच्या काळात ते गुलामांच्या पुनर्वसनाच्या कल्पनांकडे झुकलेले होते, परंतु युद्धाच्या गरजा आणि परिस्थितीमुळे त्यांनी पूर्ण मुक्तीचा मार्ग स्वीकारला.

१८६३ मध्ये गेटिसबर्ग येथील स्मशानभूमीच्या उद्घाटनप्रसंगी त्यांनी केलेले भाषण अमेरिकेतील वक्तृत्वाचे उदाहरण मानले जाते. या छोट्या भाषणात त्यांनी लोकशाही आणि समानतेची कल्पना मांडली. या भाषणातील शब्द आजही अनेक शाळांमध्ये शिकवले जातात. १८६५ मध्ये दुसऱ्यांदा राष्ट्रपतीपदाची शपथ घेतल्यानंतरच्या भाषणात त्यांनी सलोख्याचा संदेश दिला. युद्ध संपत आले असताना देशाला एकत्र आणण्याची गरज त्यांनी अधोरेखित केली.

पुनर्रचना

युद्धानंतर दक्षिणेकडील राज्यांना पुन्हा देशात सामील करण्याच्या प्रक्रियेला पुनर्रचना असे म्हणतात. लिंकन यांनी यासाठी उदार धोरणाची कल्पना मांडली होती, परंतु ती पूर्णपणे अंमलात आणण्यापूर्वीच त्यांची हत्या झाली. त्यांच्या निधनानंतर ही प्रक्रिया अधिक कठोर आणि वादग्रस्त ठरली.

मुक्त झालेल्या गुलामांच्या हक्कांसाठी पुढील काळात अनेक संघर्ष झाले. या प्रक्रियेतील अपयशांबद्दल केवळ लिंकन यांना जबाबदार धरता येत नाही, असे अनेक इतिहासकार मानतात.

हत्या

१८६५ मध्ये वॉशिंग्टनमधील एका रंगभूमीगृहात कार्यक्रम पाहत असताना त्यांच्यावर गोळी झाडण्यात आली आणि दुसऱ्या दिवशी त्यांचे निधन झाले. हल्लेखोर जॉन विल्क्स बूथ पळून गेला. २६ एप्रिल १८६५ रोजी व्हर्जिनियातील गॅरेट फार्म येथे सैनिकांनी त्याला शोधले; त्याच दिवशी त्याचा मृत्यू झाला. या हत्येमुळे देशात मोठा धक्का बसला.

त्यांच्या निधनानंतर त्यांच्या पार्थिवाची अनेक शहरांतून मिरवणूक काढण्यात आली आणि लाखो लोकांनी अंतिम दर्शन घेतले. गृहयुद्धाच्या काळातील त्यांचे नेतृत्व आणि अचानक झालेला अंत यामुळे ते अमेरिकेतील लोकप्रिय नायकांपैकी एक बनले.

वारसा, टीका आणि वैयक्तिक जीवन

लिंकन यांचे नाव गुलामगिरीच्या अंत आणि देशाची एकात्मता टिकवण्याशी जोडले जाते. वॉशिंग्टनमधील त्यांचे स्मारक आज एक प्रमुख पर्यटनस्थळ आहे. त्यांच्या जीवनावर अनेक पुस्तके आणि चित्रपट तयार झाले आहेत.

त्यांच्यावर टीकाही झाली आहे. युद्धकाळात नागरी स्वातंत्र्यावरील मर्यादा आणि वंशीय समानतेविषयीची त्यांची सुरुवातीची भूमिका यांवरून प्रश्न उपस्थित केले जातात. त्यांचे मूल्यमापन करताना त्या काळातील राजकीय मर्यादाही लक्षात घेणे आवश्यक मानले जाते. त्यांच्या काळातील वर्णभेदाच्या प्रश्नावर आजही संशोधन सुरू आहे. नवीन अभ्यासांमुळे त्यांच्या भूमिकेचे अधिक बारकाईने मूल्यमापन होत असून त्यांच्या लेखनाचे संपादन करून नवे संग्रह प्रकाशित होत आहेत.

१८४२ मध्ये लिंकन यांचा विवाह मेरी टॉड यांच्याशी झाला. त्यांना चार मुलगे झाले, त्यापैकी तिघांचे वयाच्या लहान वयातच निधन झाले आणि केवळ एक मुलगा पुढे जगला. या हानींचा त्यांच्या मनावर मोठा परिणाम झाला. लिंकन यांना कथाकथनाची आवड होती आणि ते साध्या उदाहरणांतून गंभीर गोष्टी समजावून सांगत असत. त्यांच्या स्वभावातील उदासीनतेविषयी त्यांच्या समकालीनांनी नोंदी ठेवल्या आहेत. वैयक्तिक कष्ट असूनही त्यांनी सार्वजनिक कार्य सोडले नाही.

संदर्भ

1. अमेरिकेची राष्ट्रीय उद्यान सेवा — अब्राहम लिंकन
2. फोर्ड्स थिएटर राष्ट्रीय ऐतिहासिक स्थळ — बूथचा पलायनप्रवास
3. अमेरिकेचे काँग्रेस ग्रंथालय — लिंकन यांची कागदपत्रे
4. अमेरिकेचे राष्ट्रीय अभिलेखागार — मुक्ततेची घोषणा
5. अमेरिकेचे राष्ट्रीय अभिलेखागार — १३ वी घटनादुरुस्ती
6. ब्रिटानिका — अब्राहम लिंकन

शेवटचे संपादन: ८ नोव्हेंबर २०२६