व्ही. पी. सिंग

व्ही. पी. सिंग (विश्वनाथ प्रताप सिंग) हे भारताचे पंतप्रधान होते. ते २ डिसेंबर १९८९ ते १० नोव्हेंबर १९९० या काळात पंतप्रधानपदावर होते. १९९० मध्ये त्यांनी मंडळ आयोगाच्या शिफारशी लागू करण्याची घोषणा केली आणि त्यामुळे देशाच्या सामाजिक राजकारणात मोठा बदल झाला. प्रामाणिक प्रतिमेमुळे त्यांना स्वच्छ नेता म्हणून ओळखले जाते.

माहिती

वरील कार्यकाळ अधिकृत अभिलेखांनुसार आहे. मंडळ आयोगाची शिफारस १९९० या वर्षी लागू करण्यात आली.

बालपण आणि शिक्षण

विश्वनाथ प्रताप सिंग यांचा जन्म २५ जून १९३१ रोजी अलाहाबाद येथे झाला. त्यांचे कुटुंब मंडा येथील जमीनदार घराण्यातील होते. शालेय शिक्षणानंतर त्यांनी अलाहाबाद विद्यापीठातून पदवी घेतली आणि पुण्याच्या फर्ग्युसन महाविद्यालयातून पुढील शिक्षण घेतले. नंतर त्यांनी कायद्याची पदवी मिळवली.

तरुणपणी त्यांना समाजवादी विचारांची ओळख झाली. लोकसभा आणि राज्यसभा अशा दोन्ही सदनांत त्यांनी प्रवेश केला आणि पुढे अनेक वर्षे संसदीय राजकारणात राहिले.

राजकीय कारकीर्द

१९८० मध्ये ते उत्तर प्रदेशचे मुख्यमंत्री झाले. पुढे केंद्रात त्यांनी वाणिज्य आणि संरक्षण अशी महत्त्वाची खाती सांभाळली. संरक्षणमंत्री असताना १९८७ मध्ये त्यांनी आपल्या पदाचा राजीनामा दिला. त्यानंतर ते सत्ताधारी पक्षापासून दूर गेले आणि विरोधी मोर्चाचे नेतृत्व करू लागले.

१९८९ च्या लोकसभा निवडणुकीत जनता दलाच्या नेतृत्वाखालील राष्ट्रीय मोर्चाला सर्वाधिक जागा मिळाल्या आणि ते पंतप्रधान झाले. भारतीय जनता पक्षाने बाहेरून पाठिंबा दिला होता.

प्रमुख निर्णय आणि योगदान

पंतप्रधानपदाच्या काळातील सर्वात महत्त्वाचा निर्णय म्हणजे मंडळ आयोगाच्या शिफारशींची अंमलबजावणी. शैक्षणिक संस्था आणि सरकारी नोकऱ्यांमध्ये इतर मागासवर्गीयांसाठी आरक्षण देण्याचा हा निर्णय होता. या घोषणेमुळे देशभरात चर्चा झाली आणि सामाजिक न्यायाचा मुद्दा राष्ट्रीय राजकारणाच्या केंद्रस्थानी आला.

या निर्णयामुळे देशभरात विद्यार्थी आंदोलने झाली आणि न्यायालयात आव्हाने दाखल झाली. पुढे सर्वोच्च न्यायालयाने काही अटींसह ही अंमलबजावणी कायम ठेवली.

त्यांच्या कारकाळात अयोध्या प्रकरणी तणाव वाढला. १९९० मध्ये रथयात्रेला अटक केल्यानंतर भारतीय जनता पक्षाने पाठिंबा मागे घेतला. त्यानंतर लोकसभेत विश्वासमत गमावल्याने त्यांचे सरकार कोसळले.

वारसा

व्ही. पी. सिंग यांची प्रतिमा प्रामाणिक आणि तत्त्वनिष्ठ नेत्याची आहे. मंडळ आयोगाची अंमलबजावणी हा त्यांचा सर्वात टिकाऊ वारसा मानला जातो. पुढील दशकांत आरक्षण आणि सामाजिक न्यायाच्या चर्चा त्यांच्या निर्णयाच्या पार्श्वभूमीवरच होत राहिल्या. निवृत्तीनंतर ते सक्रिय राजकारणापासून दूर राहिले.

संदर्भ

1. विश्वनाथ प्रताप सिंग — मराठी विकिपीडिया
2. V. P. Singh — English Wikipedia
3. Prime Minister's Office, India
4. National Portal of India

शेवटचे संपादन: ८ नोव्हेंबर २०२६