सुनील गावसकर

सुनील गावसकर हे भारतीय क्रिकेटमधील सर्वात प्रसिद्ध सलामीवीर फलंदाजांपैकी एक आहेत. कसोटी क्रिकेटमध्ये १०,००० धावा पूर्ण करणारे ते पहिले फलंदाज होते. त्यांनी १२५ कसोटी सामन्यांत ३४ शतके झळकावली. १९८३ च्या विश्वचषक विजेत्या संघाचे ते सदस्य होते. निवृत्तीनंतर ते समालोचक आणि क्रिकेट प्रशासक म्हणून कार्यरत राहिले.

माहिती

या तक्त्यातील आकडे त्यांच्या सातत्याकडे लक्ष वेधतात. सलामीवीर म्हणून नव्या चेंडूचा सामना करताना त्यांनी हे आकडे जमवले.

त्यांनी ४७ कसोटी सामन्यांत भारताचे नेतृत्व केले. या काळात संघाने नऊ विजय मिळवले.

सुरुवातीचे जीवन

गावसकर यांचा जन्म १० जुलै १९४९ रोजी मुंबईत झाला. त्यांचे वडील क्रीडा पत्रकार होते आणि क्रिकेटशी त्यांचा जवळचा संबंध होता.

लहान वयातच त्यांनी शालेय स्तरावर चांगली कामगिरी केली. पुढे मुंबईकडून देशांतर्गत क्रिकेटमध्ये ते खेळले.

१९७१ मध्ये वेस्ट इंडिजच्या दौऱ्यात त्यांनी कसोटी पदार्पण केले. पहिल्याच मालिकेत त्यांनी ७७४ धावा केल्या.

पदार्पणाच्या मालिकेत सर्वाधिक धावा करण्याचा विक्रम त्यांनी तेव्हा प्रस्थापित केला. यामुळे त्यांची ओळख एका मालिकेतच झाली.

कारकीर्द

त्यांची सलामीवीर म्हणून ख्याती वेगाने वाढली. जगातील सर्वात वेगवान गोलंदाजांचाही त्यांनी शांतपणे सामना केला.

१९८३-८४ मध्ये चेन्नईत वेस्ट इंडिजविरुद्ध त्यांनी नाबाद २३६ धावा केल्या. तेव्हा ही भारतीय फलंदाजाची सर्वोच्च धावसंख्या होती.

१९८३ मध्ये भारताने विश्वचषक जिंकला. या संघात ते सहभागी होते.

१९८७ मध्ये कसोटी क्रिकेटमधून निवृत्ती घेतली. तेव्हा त्यांच्याकडे सर्वाधिक कसोटी धावा आणि सर्वाधिक शतकांचे विक्रम होते.

निवृत्तीनंतर

क्रिकेटमधून निवृत्त झाल्यानंतर ते समालोचक झाले. अनेक वर्षे त्यांनी दूरचनावाणीवरील सामन्यांचे समालोचन केले.

क्रिकेट प्रशासनातही त्यांनी जबाबदाऱ्या सांभाळल्या. आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समितीच्या विविध कामांत त्यांचा सहभाग होता.

त्यांनी आत्मचरित्रासह क्रिकेटविषयक पुस्तकेही लिहिली. या पुस्तकांतून त्यांनी फलंदाजीचे तंत्र समजावून सांगितले.

पुरस्कार

त्यांच्या कारकिर्दीतील कामगिरीसाठी भारत सरकारने त्यांना नागरी सन्मान दिले. क्रीडा क्षेत्रातील पुरस्कारांनीही त्यांचा गौरव झाला.

आयसीसीने त्यांचा क्रिकेट हॉल ऑफ फेममध्ये समावेश केला. जगातील सर्वोत्तम सलामीवीरांमध्ये त्यांची गणना केली जाते.

त्यांच्या काळात भारतीय फलंदाजीची जबाबदारी मुख्यतः त्यांच्यावर होती. या जबाबदारीतून त्यांनी संघाला अनेकदा सावरले.

१९७१ चा दौरा

१९७१ मध्ये वेस्ट इंडिजच्या दौऱ्यात त्यांनी कसोटी पदार्पण केले. पहिल्या सामन्यात त्यांनी ६५ आणि ६७ धावा केल्या.

दुसऱ्या सामन्यात त्यांनी ११६ आणि ६४ धावा केल्या. तिसऱ्या सामन्यात १ आणि ११७ धावा आल्या.

शेवटच्या सामन्यात त्यांनी १२४ आणि २२० धावा केल्या. या मालिकेत त्यांच्या एकूण धावा ७७४ इतक्या झाल्या.

पदार्पणाच्या मालिकेत सर्वाधिक धावा करण्याचा विक्रम त्यांनी तेव्हा प्रस्थापित केला. ही नोंद आजही उल्लेखनीय मानली जाते.

कसोटीतील विक्रम

१९८३-८४ मध्ये चेन्नईत वेस्ट इंडिजविरुद्ध त्यांनी नाबाद २३६ धावा केल्या. ही त्यांची सर्वोच्च कसोटी धावसंख्या होती.

कसोटी क्रिकेटमध्ये १०,००० धावा पूर्ण करणारे ते पहिले फलंदाज ठरले. ३० कसोटी शतके पूर्ण करणारेही ते पहिले फलंदाज होते.

निवृत्तीच्या वेळी त्यांच्याकडे सर्वाधिक सामने, सर्वाधिक धावा आणि सर्वाधिक शतके असे तीन विक्रम होते. हे तिन्ही विक्रम पुढे इतर खेळाडूंनी मागे टाकले.

एकदिवसीय क्रिकेटमध्ये त्यांनी १०८ सामने खेळले. १९८७ च्या विश्वचषकात त्यांनी नागपूर येथे शतक झळकावले.

कर्णधारपदाचा काळ

त्यांनी ४७ कसोटी सामन्यांत भारताचे नेतृत्व केले. या काळात संघाने नऊ विजय मिळवले आणि आठ सामने गमावले.

१९७१ मध्ये वेस्ट इंडिज आणि इंग्लंडमध्ये भारताने मालिका जिंकल्या. या दोन्ही मालिकांत त्यांची फलंदाजी निर्णायक ठरली.

कर्णधारपदाच्या काळात त्यांच्यावर टीकेचे सूरही उठले. तरीही त्यांची फलंदाजीची गुणवत्ता कधी कमी झाली नाही.

वारसा

सलामीवीर म्हणून त्यांनी भारतीय संघाला स्थिरता दिली. नव्या चेंडूचा सामना करण्याची क्षमता त्यांच्यात विशेष होती.

त्यांच्या काळात भारतीय फलंदाजीची जबाबदारी मुख्यतः त्यांच्यावर होती. या जबाबदारीतून त्यांनी संघाला अनेकदा सावरले.

जगातील सर्वोत्तम सलामीवीरांमध्ये त्यांची गणना केली जाते. त्यांच्या नावावर अनेक कसोटी विक्रम असूनही त्यांनी साधेपण टिकवले.

विश्वचषक आणि एकदिवसीय क्रिकेट

१९७५ च्या पहिल्या विश्वचषकात त्यांनी इंग्लंडविरुद्ध संपूर्ण ६० षटके खेळून नाबाद ३६ धावा केल्या. या खेळीची नंतर मोठ्या प्रमाणात चर्चा झाली.

१९८३ मध्ये ते विश्वचषक जिंकणाऱ्या संघाचे सदस्य होते. स्पर्धेत त्यांची वैयक्तिक कामगिरी फारशी चांगली नव्हती.

१९८७ च्या विश्वचषकात नागपूर येथे न्यूझीलंडविरुद्ध त्यांनी शतक झळकावले. एकदिवसीय क्रिकेटमधील हे त्यांचे एकमेव शतक होते.

सलामीवीर म्हणून वैशिष्ट्ये

सलामीवीर म्हणून त्यांनी नव्या चेंडूचा सामना केला. वेगवान गोलंदाजांच्या माऱ्यातही ते टिकून राहत असत.

त्यांची फलंदाजी संयम आणि अचूकतेवर आधारित होती. पायांची हालचाल आणि चेंडूच्या लांबीचा अंदाज ही त्यांची वैशिष्ट्ये मानली जातात.

उंची कमी असूनही उसळत्या चेंडूंचा सामना करण्याचे त्यांचे तंत्र प्रसिद्ध होते. यामुळे परदेशी दौऱ्यांतही ते यशस्वी ठरले.

भारतीय क्रिकेटवर प्रभाव

त्यांच्या कारकिर्दीने सलामीवीराच्या भूमिकेकडे पाहण्याचा दृष्टिकोन बदलला. नव्या चेंडूचा सामना करणारा फलंदाज संघाचा आधार असतो, हे त्यांनी दाखवले.

त्यांच्या नंतरच्या पिढीतील फलंदाजांनी त्यांच्या तंत्राचा अभ्यास केला. मुंबईतील फलंदाजीची परंपरा त्यांच्यामुळे अधिक मजबूत झाली.

निवृत्तीनंतरही ते क्रिकेटशी जोडलेले राहिले. समालोचन आणि प्रशासन या दोन्ही माध्यमांतून त्यांनी खेळाला योगदान दिले.

त्यांच्या काळातील सामन्यांच्या नोंदी आजही अभ्यासासाठी वापरल्या जातात. फलंदाजीच्या तंत्रावरील त्यांची मते पुस्तकांतून उपलब्ध आहेत.

संदर्भ

1. आयसीसी हॉल ऑफ फेम — सुनील गावसकर
2. विस्डन अल्मनॅक — सुनील गावसकर
3. रेडिफ — गावसकर यांची आकडेवारी
4. ब्रिटानिका — सुनील गावसकर
5. विकिपीडिया — सुनील गावसकर

शेवटचे संपादन: ७ नोव्हेंबर २०२६