पेरियार ई. व्ही. रामसामी

ई. व्ही. रामसामी, ज्यांना पेरियार म्हणजे 'थोर व्यक्ती' असे म्हटले जाते, ते तमिळनाडूतील प्रमुख समाजसुधारक होते. त्यांनी १९२५ मध्ये स्वाभिमान चळवळ सुरू केली. जातिभेद, अंधश्रिद्धा आणि स्त्रियांची गुलामगिरी यांविरुद्ध त्यांनी आवाज उठवला. १९४४ मध्ये द्रविडर कळगमची स्थापना त्यांच्या नेतृत्वात झाली. ते तर्कवादाचे आणि स्त्री-समतेचे पुरस्कर्ते होते.

माहिती

तपशील	माहिती
जन्म	१७ सप्टेंबर १८७९, इरोड, तमिळनाडू
पूर्ण नाव	इरोड वेंकटप्पा रामसामी
संस्था	स्वाभिमान चळवळ (१९२५), द्रविडर कळगम (१९४४)
पत्नी	नागम्मै, नंतर मणिअम्मै
प्रमुख कार्यक्षेत्र	जातिभेद निर्मूलन, स्त्री-हक्क, तर्कवाद
साप्ताहिके	कुडी अरसु, विदुथलाई
निधन	२४ डिसेंबर १९७३, वेल्लोर

पेरियार यांनी जात, धर्म आणि अंधश्रिद्धा यांवर थेट टीका केली. त्यांच्या भाषणांमुळे तमिळनाडूत मोठ्या प्रमाणात जनजागृती झाली. १९६७ पासून तमिळनाडूत सत्तेवर आलेले सरकार या चळवळीच्या विचारांचा वारसा सांगते.

सुरुवातीचे जीवन

इरोड येथे एका व्यापारी कुटुंबात त्यांचा जन्म झाला. शालेय शिक्षण फारसे झाले नाही, पण त्यांनी स्वतः अभ्यास चालू ठेवला. १८९९ मध्ये त्यांचा विवाह नागम्मै यांच्याशी झाला.

१९१९ मध्ये ते काँग्रेसमध्ये दाखल झाले. त्या काळात त्यांनी सार्वजनिक कामांत भाग घेतला. १९२४ मध्ये ते तमिळनाडू काँग्रेस समितीचे अध्यक्ष झाले.

केरळमधील वैकम सत्याग्रहात सहभागी झाल्यामुळे त्यांना दोन वेळा तुरुंगवास भोगावा लागला. या सत्याग्रहामुळे त्यांना 'वैकम वीर' असेही म्हटले जाऊ लागले. हा सत्याग्रह मंदिराभोवतीच्या रस्त्यांवर सर्वांना प्रवेश मिळावा यासाठी होता.

इरोडचे त्यांचे कुटुंब व्यापारात यशस्वी होते. घरातील व्यवसायामुळे त्यांना लहानपणापासून आर्थिक जबाबदारी पेलायला शिकावे लागले.

त्यांनी काही काळ कुटुंबाचा व्यवसाय सांभाळला. पुढे सार्वजनिक कामाकडे त्यांचा कल वाढत गेला. या काळात त्यांनी अनेक सामाजिक प्रश्नांवर वाचन आणि चर्चा केली.

त्यांच्या काळात तमिळनाडूत जातीय भेदभाव तीव्र होता. काही जातींना सार्वजनिक विहिरींचा वापरही नाकारला जात असे. या अनुभवांनी त्यांच्या मनावर खोल परिणाम केला.

वैकम सत्याग्रहात त्यांनी केलेल्या कामामुळे त्यांना व्यापक ओळख मिळाली. पुढे त्यांनी आपले कार्य सामाजिक सुधारणेकडे वळवले.

स्वाभिमान चळवळ

१९२५ मध्ये ते काँग्रेसच्या सदस्यत्वाचा राजीनामा देऊन बाहेर पडले. त्यानंतर स्वाभिमान चळवळीला सुरुवात झाली. या चळवळीचे तीन आधारस्तंभ होते — स्वाभिमान, तर्कवाद आणि समता.

चळवळीने 'स्वाभिमान विवाह' ही नवी पद्धत सुरू केली. या विवाहात पुरोहित नसत आणि धार्मिक विधी नव्हत्या. अशा विवाहांची नोंद सरकारी कार्यालयात केली जात असे.

मिश्रविवर्णीय विवाह, विधवा-विवाह आणि स्त्रीशिक्षण यांना चळवळीने पाठबळ दिले. महिलांसाठी गर्भनिरोधक साधनांची उपलब्धता हाही मुद्दा त्यांनी उपस्थित केला. स्त्रियांना मालमत्तेतील समान हक्क मिळावा, अशीही त्यांची मागणी होती.

चळवळीने तमिळ भाषेत साप्ताहिके सुरू केली. या साप्ताहिकांमधून जातिभेद आणि अंधश्रिद्धेवर लेख प्रसिद्ध होत असत. लोकांनी या पत्रकारितेला उत्स्फूर्त प्रतिसाद दिला.

चळवळीचे कार्यकर्ते गावागावांत जाऊन सभा घेत असत. या सभांमध्ये प्रश्नोत्तरे आणि खुली चर्चा होत असे. यामुळे सामान्य लोकांमध्ये तर्कशुद्ध विचारांचा प्रसार झाला.

चळवळीने आत्मसन्मानाचा विचार पुढे मांडला. प्रत्येकाने आपल्या हक्कांसाठी स्वतः लढावे, असे आवाहन केले जात असे. दुसऱ्यावर अवलंबून राहणे टाळावे, हा त्यांचा आग्रह होता.

१९२९ ते १९३२ या काळात त्यांनी मलेशिया आणि युरोपचा दौरा केला. तेथील सामाजिक बदलांचा त्यांच्यावर परिणाम झाला, असे अभ्यासक सांगतात.

स्वाभिमान चळवळीच्या सभांमध्ये स्त्रियांनी मोठ्या संख्येने भाग घेतला. यामुळे स्त्री-प्रश्न चर्चेला आला. विवाह, शिक्षण आणि रोजगार यांविषयी खुल्या चर्चा होऊ लागल्या.

चळवळीच्या कार्यकर्त्यांनी ग्रामीण भागात जाऊन काम केले. शहरांबरोबरच गावांमध्येही या विचारांचा प्रसार झाला. शाळा आणि वाचनालये उभारण्यावरही भर देण्यात आला.

स्वाभिमान विवाहाची नोंदणी सोपी व्हावी यासाठी कायदेशीर मार्ग शोधले गेले. पुढे तमिळनाडू सरकारने या विवाहांना कायदेशीर मान्यता दिली, असे नोंदवले जाते.

विचार आणि वाद

पेरियार यांनी ईश्वर, धर्म आणि पुरोहिती यांना स्पष्टपणे आव्हान दिले. जातीभेदाचे मूळ धार्मिक ग्रंथांमध्ये आहे, असे त्यांचे मत होते. यामुळे त्यांच्यावर टीकेचे पाऊल उमटले.

त्यांच्या विचारांवर त्या काळात तीव्र टीका झाली, तर काहींनी त्यांचे कौतुक केले. हिंदू धर्माच्या बाबतीत त्यांची भूमिका कडवी होती, हे अभ्यासकही नमूद करतात. त्यांच्या भाषणांतील काही शब्दप्रयोग वादग्रस्त ठरले.

ते स्वतंत्र द्रविडनाडूची मागणी करत असत. पुढे त्यांनी हिंदीच्या सक्तीला विरोध केला आणि इंग्रजी चालू ठेवण्याची मागणी केली. १९५८ मध्ये बंगळुरू येथील भाषा परिषदेत त्यांनी ही भूमिका मांडली.

स्त्रियांच्या प्रश्नावर त्यांची भूमिका पुरोगामी मानली जाते. विवाह हा दोन व्यक्तींचा करार असावा, असे ते म्हणत. विधवा-विवाहाला त्यांनी प्रोत्साहन दिले.

धार्मिक विधींवर टीका करताना ते कधीही हिंसाचाराचा मार्ग स्वीकारत नसत, असे त्यांचे समर्थक सांगतात. त्यांच्या विरोधकांचे म्हणणे वेगळे होते आणि तेही नोंदवले जाते.

त्यांच्या भाषणांची शैली थेट आणि कडवी होती. यामुळे काही श्रोते दुरावले, तर काही आकर्षित झाले. त्यांच्या सभांना मोठी गर्दी जमत असे.

त्यांनी जातीय नावांऐवजी सन्मानाची नावे वापरण्याचा आग्रह धरला. यामुळे अनेक कुटुंबांनी आपली आडनावे बदलली, असे नोंदवले जाते.

त्यांनी सार्वजनिक ठिकाणी धार्मिक चिन्हे आणि विधींना विरोध केला. या भूमिकेमुळे अनेक वाद निर्माण झाले. काही ठिकाणी त्यांच्या सभांना विरोधही झाला.

द्रविडर कळगम आणि वारसा

१९३९ मध्ये ते न्याय पक्षाचे प्रमुख झाले. १९४४ मध्ये या पक्षाचे रूपांतर द्रविडर कळगममध्ये झाले. १९४९ मध्ये सी. एन. अन्नादुराई यांनी वेगळे होऊन द्रमुकची स्थापना केली.

१९४८ मध्ये त्यांनी मणिअम्मै यांच्याशी विवाह केला. या निर्णयावर त्यांच्या संघटनेत मतभेद झाले. यानंतर काही सहकारी संघटनेपासून दूर गेले.

पेरियार यांच्या कार्यामुळे तमिळनाडूत जातीय समतेची आणि स्त्री-हक्कांची चर्चा मुख्य प्रवाहात आली. २०२१ पासून तमिळनाडू सरकार त्यांचा जन्मदिवस 'सामाजिक न्याय दिन' म्हणून पाळते.

संघटनेचे काम मुख्यतः सामाजिक सुधारणेपुरते राहिले. निवडणुकीत भाग घेण्याचे ते विरोधक होते. यामुळेच त्यांचे अनेक सहकारी वेगळे झाले.

त्यांच्या विचारांचा प्रभाव तमिळ सिनेमा आणि साहित्यातही दिसतो. त्यांच्या जीवनावर अनेक पुस्तके आणि माहितीपट तयार झाले आहेत.

त्यांनी शेवटपर्यंत आपल्या विचारांशी प्रामाणिक राहण्याचा प्रयत्न केला. वयाच्या नव्वदीनंतरही ते सभा घेत असत. शेवटची सभा त्यांच्या निधनाच्या काही दिवस आधीच झाली होती.

त्यांच्या स्मृत्यर्थ तमिळनाडूत अनेक ठिकाणी स्मारके उभारली आहेत. त्यांच्या विचारांवर आजही चर्चा आणि संशोधन चालू आहे.

संदर्भ

शेवटचे संपादन: ७ नोव्हेंबर २०२६