जे. जयललिता

जे. जयललिता या तमिळनाडूच्या मुख्यमंत्री आणि अन्नाद्रमुक पक्षाच्या प्रमुख नेत्या होत्या. चित्रपटसृष्टीतून राजकारणात आलेल्या जयललिता अनेक वेळा राज्याच्या मुख्यमंत्री झाल्या. १९९१ ते १९९६, २००१ ते २००६ आणि २०११ ते २०१६ या काळात त्यांनी मुख्यमंत्रिपद भूषवले. त्यांना अम्मा आणि क्रांतीची नेत्री या नावांनी ओळखले जात होते.

माहिती

वरील तारखा सार्वजनिक अभिलेखांवर आधारित आहेत. कार्यकाळाची वर्षे सुमारे दिली आहेत.

बालपण आणि शिक्षण

जयललिता यांचा जन्म १९४८ मध्ये म्हैसूर येथे झाला. त्यांचे बालपण तमिळनाडू आणि कर्नाटक या दोन्ही ठिकाणी गेले.

शालेय शिक्षण पूर्ण केल्यानंतर त्यांनी पुढील शिक्षण घेतले. लहान वयातच त्यांचे कुटुंब चेन्नईत आले आणि तिथून त्यांच्या आयुष्याला नवे वळण मिळाले.

चित्रपट कारकीर्द

१९६० च्या दशकाच्या सुरुवातीला त्यांनी चित्रपटांतून काम सुरू केले. काही वर्षांतच त्या तमिळ चित्रपटसृष्टीतील आघाडीच्या अभिनेत्री झाल्या.

त्यांनी अनेक लोकप्रिय चित्रपटांत नायिकेच्या भूमिका केल्या आणि त्यांपैकी अनेक चित्रपट यशस्वी झाले. १९६० च्या दशकाच्या उत्तरार्धात त्यांनी चित्रपटांतील काम बंद केले.

राजकीय कारकीर्द

१९८२ मध्ये त्या अन्नाद्रमुक पक्षात सामील झाल्या. एम. जी. रामचंद्रन यांच्या निधीनंतर पक्षातील नेतृत्वाचा प्रश्न निर्माण झाला आणि १९८९ मध्ये त्या पक्षाच्या प्रमुख नेत्या बनल्या.

१९८९ मध्ये त्या प्रथमच विधानसभेवर निवडून आल्या आणि विरोधी पक्षनेत्या झाल्या. १९९१ च्या निवडणुकीत पक्षाला बहुमत मिळाल्यावर त्या पहिल्यांदा मुख्यमंत्री झाल्या.

पुढे अनेक वेळा सत्ता आणि विरोधी बाक अशा दोन्ही भूमिका त्यांनी पार पाडल्या. २०१४ मध्ये न्यायालयाने दोषी ठरवल्यावर त्यांना पद सोडावे लागले, पण पुढील अपिलात त्या दोषमुक्त झाल्या आणि पुन्हा मुख्यमंत्री झाल्या.

मुख्यमंत्रीपदाचा कारकाळ

जयललिता यांच्या कारकाळात अनेक कल्याणकारी योजना राबवण्यात आल्या. २०१३ मध्ये सुरू झालेल्या अम्मा कॅंटीनमधून अत्यंत कमी दरात अन्न मिळत होते.

विद्यार्थ्यांना मोफत संगणक देण्याची योजना, नवजात बालकांसाठी अम्मा किट आणि महिलांसाठी स्वस्त वस्तूंची दुकाने या योजनांची राज्यभर चर्चा झाली.

२०१६ मध्ये राज्यात मद्यबंदीचा निर्णयही त्यांनी जाहीर केला. या काळात राज्याच्या कर्जाच्या प्रमाणाबाबत आणि योजनांच्या खर्चाबाबत टीका होत होती.

वारसा

जयललिता यांची ओळख प्रचंड लोकप्रियता आणि केंद्रीकृत नेतृत्वासाठी झाली. त्यांच्या योजनांचा मोठा प्रचार झाला आणि अनेक योजना पुढील सरकारांनी सुरू ठेवल्या.

त्यांच्या निधनानंतर पक्षात नेतृत्वाचा मोठा वाद निर्माण झाला. तमिळनाडूच्या राजकारणातील त्यांचे स्थान आजही चर्चेचा विषय ठरते.

त्यांच्या कारकाळात निर्णय घेण्याची प्रक्रिया केंद्रीकृत राहिली असे समीक्षक म्हणतात. समर्थक मात्र त्यांच्या योजनांमुळे गरीब कुटुंबांना मिळालेला आधार अधोरेखित करतात.

त्यांच्या कारकाळातील योजनांचा आढावा अभ्यासकांनी वेगवेगळ्या दृष्टिकोनातून घेतला आहे. राज्याच्या अर्थसंकल्पावरील ताण हा त्यातील प्रमुख मुद्दा होता.

त्यांच्या नेतृत्वातील पक्षाने अनेक स्थानिक स्वराज्य संस्थांमध्येही आपली ताकद दाखवली.

संदर्भ

1. J. Jayalalithaa — English Wikipedia
2. जे. जयललिता — मराठी विकिपीडिया
3. तमिळनाडू शासन
4. भारत सरकार

शेवटचे संपादन: ८ नोव्हेंबर २०२६