एच. डी. देवेगौडा

एच. डी. देवेगौडा हे कर्नाटकचे ज्येष्ठ राजकीय नेते आणि भारताचे पंतप्रधान होते. ते १ जून १९९६ ते २१ एप्रिल १९९७ या काळात पंतप्रधानपदावर होते. जनता दल (सेक्युलर) पक्षाचे ते संस्थापक नेते आहेत. शेती, सिंचन आणि कावेरी जलवादाच्या विषयांवरील त्यांचे ज्ञान व्यापक मानले जाते.

माहिती

तपशील	माहिती
पूर्ण नाव	हरदनहळ्ळी दोड्डेगौडा देवेगौडा
जन्म	१८ मे १९३३, हरदनहळ्ळी, हासन जिल्हा, कर्नाटक
पद	भारताचे पंतप्रधान
कार्यकाळ	१ जून १९९६ ते २१ एप्रिल १९९७
पक्ष	जनता दल (सेक्युलर)
प्रमुख कामगिरी	कर्नाटकचे मुख्यमंत्री; पंतप्रधानपद
राष्ट्रीयत्व	भारतीय

वरील कार्यकाळ अधिकृत अभिलेखांनुसार आहे. देवेगौडा २०२० ते २०२६ या काळात राज्यसभेचे सदस्य होते.

बालपण आणि शिक्षण

देवेगौडा यांचा जन्म १८ मे १९३३ रोजी कर्नाटकातील हासन जिल्ह्यातील हरदनहळ्ळी या गावी एका शेतकरी कुटुंबात झाला. घरची परिस्थिती साधी होती आणि शेती हेच उपजीविकेचे साधन होते. ग्रामीण भागातील या वातावरणाने त्यांच्या व्यक्तिमत्त्वावर कायमचा ठसा उमटवला.

शालेय शिक्षण गावाजवळ झाल्यानंतर त्यांनी अभियांत्रिकीचे शिक्षण घेण्याचा प्रयत्न केला, पण ते पूर्ण होऊ शकले नाही. पुढे त्यांनी ग्रामीण विकास आणि सहकार क्षेत्राकडे लक्ष दिले.

राजकीय कारकीर्द

१९६२ मध्ये ते कर्नाटक विधानसभेवर निवडून आले. त्यापूर्वी त्यांनी तालुका विकास मंडळातून सार्वजनिक कामाची सुरुवात केली होती. पुढील काही दशकांत ते सात वेळा आमदार आणि सहा वेळा लोकसभेचे सदस्य राहिले.

१९९४ मध्ये जनता दलाच्या नेतृत्वाखाली त्यांनी कर्नाटकात सत्ता मिळवली आणि ते मुख्यमंत्री झाले. राज्यातील शेती, सिंचन आणि ग्रामीण पायाभूत सुविधांवर त्यांनी भर दिला.

पंतप्रधानपद

१९९६ च्या लोकसभा निवडणुकीत कोणत्याही पक्षाला स्पष्ट बहुमत मिळाले नाही. जनता दलाच्या नेतृत्वाखाली अनेक प्रादेशिक पक्षांची आघाडी बनली आणि सर्वांच्या सहमतीने देवेगौडा पंतप्रधान झाले. त्यांच्या सरकारला काँग्रेसचा बाहेरून पाठिंबा होता.

१९९७ मध्ये काँग्रेसने पाठिंबा मागे घेतल्यावर त्यांनी राजीनामा दिला. पंतप्रधान म्हणून त्यांचा कार्यकाळ सुमारे दहा महिन्यांचा होता. अल्पमतातील आघाडी सरकार चालवण्याचा हा एक कठीण अनुभव होता.

प्रमुख निर्णय आणि योगदान

देवेगौडा यांचे मुख्य योगदान शेती आणि जलसंपत्तीच्या क्षेत्रात आहे. कावेरी नदीच्या पाण्याच्या वाटपाच्या प्रश्नावर त्यांनी सातत्याने भूमिका मांडली आणि त्या विषयाचे बारकावे त्यांना माहीत आहेत, असे मानले जाते.

ग्रामीण भागाच्या विकासासाठी त्यांनी सिंचन प्रकल्प आणि सहकारी संस्थांच्या माध्यमातून काम केले. कर्नाटकातील जनता दल (सेक्युलर) पक्ष त्यांनी उभा केला आणि अनेक वर्षे त्याचे नेतृत्व केले.

वारसा

देवेगौडा यांचे कुटुंब कर्नाटकाच्या राजकारणात महत्त्वाची भूमिका बजावते. त्यांचे पुत्र एच. डी. कुमारस्वामी हेही राज्याचे मुख्यमंत्री राहिले आहेत. २०२६ पर्यंत देवेगौडा जनता दल (सेक्युलर) पक्षाचे ज्येष्ठ नेते म्हणून सक्रिय आहेत आणि शेतीविषयक चर्चांमध्ये त्यांचे मत महत्त्वाचे मानले जाते.

संदर्भ

शेवटचे संपादन: ८ नोव्हेंबर २०२६