दादा कोंडके

दादा कोंडके हे मराठी चित्रपटसृष्टीतील सर्वात लोकप्रिय अभिनेत्यांपैकी एक होते. त्यांचे मूळ नाव कृष्णा कोंडके असून त्यांचा जन्म ८ ऑगस्ट १९३२ रोजी मुंबईत झाला. १९६९ मध्ये त्यांनी चित्रपटांत पदार्पण केले आणि १९७१ मध्ये सोंगाड्या या चित्रपटाची निर्मिती करून स्वतःची शैली निर्माण केली. साध्या रहिवासी माणसाच्या भूमिका आणि दुहेरी अर्थाचे संवाद हे त्यांच्या चित्रपटांचे वैशिष्ट्य होते.

माहिती

तक्त्यातील वर्षे चित्रपटांच्या प्रदर्शनाची आहेत. सक्रिय वर्षे त्यांच्या शेवटच्या चित्रपटापर्यंतची आहेत.

सुरुवातीचे जीवन

दादा कोंडके यांचे बालपण मुंबईत गेले आणि ते लहानपणापासून रंगभूमीशी जोडले गेले. विच्छा माझी पुरी करा या नाटकाने त्यांना प्रसिद्धी मिळवून दिली आणि त्यांची लोकनाट्यांतील कारकीर्द घडली.

त्यांच्या कारकिर्दीची सुरुवात तमाशा आणि लोकनाट्यांतून झाली. या पार्श्वभूमीमुळे त्यांच्या चित्रपटांतील संगीत, नृत्य आणि संवादाची ढब या सर्वांवर प्रभाव पडला.

चित्रपट कारकीर्द

१९६९ मध्ये भालजी पेंढारकर दिग्दर्शित तांबडी माती या चित्रपटातून त्यांचे पदार्पण झाला. या चित्रपटाला मराठीतील सर्वोत्कृष्ट चित्रपटाचा राष्ट्रीय पुरस्कार मिळाला होता.

१९७१ मध्ये त्यांनी सोंगाड्या चित्रपटाची निर्मिती केली आणि तो मोठा यशस्वी ठरला. पुढील दशकभर त्यांनी स्वतःच्या संस्थेमार्फत अनेक चित्रपट तयार केले आणि त्यात नायकाची भूमिका केली.

प्रमुख चित्रपट

सोंगाड्या मध्ये त्यांनी नाम्या या भाबड्या तरुणाची भूमिका केली. अंधला मारतो डोला (१९७३) आणि पांडू हवालदार (१९७५) या चित्रपटांनी त्यांची लोकप्रियता वाढवली.

तुमचा आमचा जमला (१९७६) हा चित्रपट त्यांनी दिग्दर्शित केला आणि त्यासाठी त्यांना राज्य पुरस्कार मिळाला. राम राम गंगाराम (१९७७) आणि बोट लावीन तिथे गुडगुल्या (१९७८) हेही त्यांचे यशस्वी चित्रपट ठरले.

अभिनयाची शैली

दादा कोंडके यांची शैली ग्रामीण महाराष्ट्राच्या जीवनातून आली होती. त्यांची पात्रे धुणी धुणारे, शेतकरी किंवा पोलीस शिपाई अशा साध्या व्यवसायांतील असत. साधेपणातून विनोद निर्माण करण्याची त्यांची पद्धत वेगळी होती.

त्यांच्या संवादांतील दुहेरी अर्थामुळे त्यांच्या चित्रपटांना मोठा प्रेक्षकवर्ग मिळाला, तर काही समीक्षकांनी त्यावर टीका केली. तरीही त्या काळातील प्रेक्षकांनी त्यांचे चित्रपट डोक्यावर घेतले.

पुरस्कार आणि सन्मान

तुमचा आमचा जमला या चित्रपटासाठी त्यांना सर्वोत्कृष्ट दिग्दर्शकाचा महाराष्ट्र राज्य चित्रपट पुरस्कार मिळाला. सलग पंचवीस आठवडे चाललेल्या नऊ चित्रपटांची नोंद त्यांच्या नावे झाल्याचे सांगितले जाते.

वारसा

दादा कोंडके यांनी मराठी चित्रपटांना ग्रामीण प्रेक्षकांच्या हातात पोहोचवले. त्यांच्या चित्रपटांनी कमी खर्चात मोठे यश मिळवता येते, हे दाखवले.

१४ मार्च १९९८ रोजी मुंबईत त्यांचे निधन झाले. त्यांच्या चित्रपटांची परंपरा पुढील अनेक मराठी विनोदी चित्रपटांत दिसते.

संदर्भ

1. दादा कोंडके — मराठी विकिपीडिया
2. Dada Kondke — English Wikipedia
3. Songadya — English Wikipedia

शेवटचे संपादन: ८ नोव्हेंबर २०२६