कोइंबतूर जिल्हा

कोइंबतूर जिल्हा हा तमिळनाडू राज्याच्या पश्चिम भागातील जिल्हा आहे. कापूस व अभियांत्रिकी उद्योगांमुळे त्याला 'दक्षिण भारताचे मँचेस्टर' असे म्हटले जाते. जिल्ह्याचे मुख्यालय कोइंबतूर येथे आहे. निलगिरी पर्वतरांगेच्या पायथ्याशी वसलेला हा जिल्हा निसर्गसौंदर्यासाठीही प्रसिद्ध आहे.

माहिती

या तक्त्यातील आकडे २०११ च्या जनगणनेतील आहेत.

नावाची व्युत्पत्ती

कोइंबतूर हे नाव 'कोवनपुत्तूर' या शब्दावरून आले असे मानले जाते. 'कोवन' हे स्थानिक दैवत आणि 'पुत्तूर' म्हणजे वसाहत किंवा गाव. स्थानिक लोक या शहराला 'कोवई' असे म्हणतात.

इतिहास

हा भाग पूर्वी 'कोंगु नाडू' या नावाने ओळखला जात असे. येथे चोल, विजयनगर आणि मदुरै नायक यांची सत्ता होती. अठराव्या शतकाच्या शेवटी हा भाग ब्रिटिशांच्या ताब्यात गेला आणि मद्रास प्रेसिडेन्सीचा भाग झाला.

विसाव्या शतकाच्या सुरुवातीपासून येथे कापूस गिरण्या आणि अभियांत्रिकी उद्योग उभे राहिले. २००९ मध्ये कोइंबतूर जिल्ह्याची विभागणी करून तिरुपूर जिल्हा तयार करण्यात आला.

भूगोल

जिल्ह्याच्या दक्षिण व पश्चिम भागात निलगिरी पर्वतरांगेचा विस्तार आहे. उत्तरेस पालघाट खिंडीचा भाग आहे. नोय्यल, भवानी आणि अमरावती या नद्या जिल्ह्यातून वाहतात. उत्तरेस निलगिरी, पूर्वेस तिरुपूर, दक्षिणेस डिंडीगुल व केरळ तर पश्चिमेस केरळ राज्य आहे.

जिल्ह्यातील पठारी भागात उष्ण व कोरडे हवामान असते. वलपराई व निलगिरी परिसरात मात्र हवामान थंड राहते. पश्चिम घाटाच्या जंगलात अनेक दुर्मीळ वनस्पती व प्राणी आढळतात.

अर्थव्यवस्था आणि शेती

कापूस व सुती कापड हे जिल्ह्याचे पारंपरिक उद्योग आहेत. पंप, मोटारी, कास्टिंग व अभियांत्रिकी वस्तूंचे उत्पादन येथे मोठ्या प्रमाणात होते. अलीकडच्या काळात माहिती तंत्रज्ञान व आरोग्य सेवा उद्योगही वाढले आहेत.

जिल्ह्यात नारळ, कापूस, भात, ऊस, केळी आणि भाजीपाला ही प्रमुख पिके आहेत. वलपराई भागात चहाची मोठी बागा आहेत. जिल्ह्यात फुलांची शेतीही महत्त्वाची आहे. येथील हवामान व मातीमुळे कापूस व भाजीपाल्याची शेती फायद्याची ठरते. जिल्ह्यातील अनेक भाग शहरी झाले असले तरी ग्रामीण भागात शेती व दुग्धव्यवसाय महत्त्वाचे आहेत. जिल्ह्यातील ग्रामीण भागात शेती व दुग्धव्यवसाय हे उत्पन्नाचे महत्त्वाचे साधन आहेत.

प्रमुख शहरे

कोइंबतूर हे जिल्ह्याचे सर्वात मोठे शहर आहे. पोल्लाची, मेट्टुपालयम, वलपराई, सुलूर आणि अन्नूर ही इतर महत्त्वाची शहरे आहेत. मेट्टुपालयम येथून निलगिरी पर्वत रेल्वे सुरू होते.

प्रशासन आणि वाहतूक

जिल्ह्याचा कारभार जिल्हाधिकारी पाहतो. जिल्ह्याची विभागणी तीन महसूल विभागांत व अकरा तालुक्यांत झाली आहे. कोइंबतूर महानगरपालिका शहराच्या नागरी सेवा पुरवते. कायदा व सुव्यवस्थेसाठी पोलीस आयुक्तालय आहे.

कोइंबतूर येथे आंतरराष्ट्रीय विमानतळ आहे. कोइंबतूर जंक्शन हे दक्षिण भारतातील महत्त्वाचे रेल्वे स्थानक आहे. राष्ट्रीय महामार्गांद्वारे जिल्हा चेन्नई, बंगळुरू व कोचीशी जोडला गेला आहे.

पर्यटन आणि संस्कृती

मरुधमलै मंदिर, पेरूर पट्टेश्वर मंदिर, आदियोगी शिवमूर्ती आणि वलपराई येथील चहाच्या बागा ही प्रमुख पर्यटन स्थळे आहेत. अनैमलै टेकड्यांतील वन्यजीव अभयारण्य व टॉप स्लिप परिसर निसर्गप्रेमींना आकर्षित करतो.

जिल्ह्यात तमिळ भाषिक लोक मोठ्या संख्येने राहतात. शहरात अनेक अभियांत्रिकी महाविद्यालये असल्याने ते शिक्षणाचेही केंद्र आहे. कोइंबतूरची खाद्यसंस्कृती व पारंपरिक पदार्थांची परंपरा प्रसिद्ध आहे.

संदर्भ

1. कोइंबतूर जिल्हा
2. Coimbatore district
3. कोइंबतूर जिल्हा अधिकृत संकेतस्थळ
4. भारताची जनगणना २०११

शेवटचे संपादन: ८ नोव्हेंबर २०२६