अकोट तालुका

अकोट तालुका हा महाराष्ट्रातील अकोला जिल्ह्यातील एक तालुका आहे। तालुक्याचे मुख्यालय अकोट येथे आहे। विदर्भातील जुन्या व्यापारी नगरांपैकी एक असलेल्या अकोटची ओळख कृषी व्यापाराचे केंद्र अशी आहे।

माहिती

लोकसंख्येचा आकडा २०११ च्या जनगणनेवर आधारित सुमारे मूल्य आहे। तालुक्यातील बहुतांश लोकसंख्या ग्रामीण भागात शेतीवर अवलंबून आहे।

नावाची व्युत्पत्ती

अकोट हे नाव कोट या शब्दाशी जोडले जाते। कोट म्हणजे किल्ला किंवा तटबंदी।

या भागात पूर्वी किल्ला असल्याचे सांगितले जाते आणि त्यावरून हे नाव पडले असावे।

याविषयी निश्चित पुरावे उपलब्ध नाहीत।

इतिहास

अकोटचा परिसर पूर्वी बेरार प्रांताचा भाग होता आणि येथे शेती व कापसाचा व्यापार चालत असे।

पुढे या भागावर भोसले व इतर राजवटींचा प्रभाव होता।

ब्रिटिश काळात अकोट हे तालुक्याचे केंद्र बनले आणि बाजारपेठ विकसित झाली।

स्वातंत्र्यानंतर सहकारी संस्था व बाजार समितीमुळे शेतकऱ्यांना आधार मिळाला।

अकोट हे विदर्भातील जुन्या बाजारकेंद्रांपैकी एक असून येथे धान्य व कापसाचा व्यापार मोठ्या प्रमाणात चालत असे। पुढे या भागावर भोसले व इतर राजवटींचा प्रभाव राहिला आणि महसुली व्यवस्था बदलत गेली। ब्रिटिश काळात तालुक्याचे केंद्र म्हणून अकोटचा विकास झाला। स्वातंत्र्यानंतर सहकारी संस्थांनी शेतकऱ्यांना आधार दिला।

भूगोल

तालुका पूर्णा नदीच्या खोऱ्यात वसला आहे आणि नदी तालुक्याच्या उत्तर भागातून वाहते।

जमीन बहुतांशी काळी व सपाट असून पावसाचे प्रमाण कमी ते मध्यम आहे।

उन्हाळ्यात तापमान जास्त असते आणि पाण्याची टंचाई जाणवते।

विहिरी व तलाव हे पाण्याचे मुख्य स्रोत आहेत।

पूर्णा नदी तालुक्याच्या उत्तर भागातून वाहते आणि पावसाळ्यात तिचा प्रवाह वाढतो। जमीन काळी व सपाट असल्याने कापूस व तुरीची शेती चांगली होते। पावसाचे प्रमाण कमी असल्याने कोरडवाहू शेतीचे प्रमाण जास्त आहे। विहिरी व तलाव यांच्या पाण्यावर उन्हाळ्यात शेती अवलंबून असते।

लोकसंख्या

अकोट शहर हे तालुक्यातील सर्वात मोठे शहरी केंद्र आहे।

ग्रामीण भागातील बहुतांश कुटुंबे शेतीवर अवलंबून आहेत।

व्यापार व गाठणी कारखान्यांमुळे शहरात कामगार वर्गाची वस्ती आहे।

अनेक तरुण उच्च शिक्षणासाठी अकोला व अमरावतीकडे जातात।

अर्थव्यवस्था

कापूस व तूर ही येथील प्रमुख नगदी पिके आहेत।

ज्वारी, सोयाबीन व मूग यांचीही मोठ्या प्रमाणात लागवड होते।

गाठणी, पेंढी व तेल गाळणी हे येथील जुने उद्योग आहेत।

दुग्धव्यवसाय व लहान व्यवसाय यांवरही अनेक कुटुंबे अवलंबून आहेत।

कापसाची गाठणी व पेंढी करून तो बाहेरच्या बाजारपेठांना पाठवला जातो। तुरीची डाळ व तेलबिया यांच्या प्रक्रियेतूनही रोजगार मिळतो। कृषी उत्पन्न बाजार समितीच्या माध्यमातून शेतकऱ्यांना निविदेतून दर मिळतो। दुग्ध व्यवसाय व दैनंदिन वस्तूंची विक्री यांवरही अनेक कुटुंबे अवलंबून आहेत।

प्रमुख ठिकाणे

शहरातील बाजार समितीची बाजारपेठ परिसरातील शेतकऱ्यांसाठी महत्त्वाची आहे।

परिसरातील गावांमध्ये जुनी मंदिरे व तलाव आहेत।

सणासुदीच्या काळात येथे जत्रा व उत्सव होतात।

शहरात शाळा, महाविद्यालये व रुग्णालये आहेत।

वाहतूक आणि शिक्षण

अकोट हे रस्त्याने अकोला व अमरावतीशी जोडलेले आहे।

रेल्वे प्रवासासाठी जवळचे अकोट रोड व अकोला ही स्थानके वापरली जातात।

तालुक्यात शाळा व महाविद्यालये असून तंत्रशिक्षणाची सोयही आहे।

कृषीविषयक मार्गदर्शन केंद्रे शेतकऱ्यांना सल्ला देतात।

अकोटहून अकोला व अमरावती या शहरांना नियमित बससेवा आहे। मालवाहतुकीसाठी रस्ते व जवळची रेल्वे स्थानके वापरली जातात। तालुक्यातील शाळांमध्ये मराठी माध्यम प्रमुख आहे आणि महाविद्यालयांमध्ये कला व वाणिज्य शाखा उपलब्ध आहेत। उच्च शिक्षणासाठी विद्यार्थी अकोला व अमरावतीला जातात।

संदर्भ

1. अकोट तालुका
2. अकोला जिल्हा
3. Akola district
4. Maharashtra
5. Census of India

शेवटचे संपादन: ८ नोव्हेंबर २०२६